• Wiadomości Elektrotechniczne

    Artykuły przeglądowe, problemowe i dyskusyjne (ze szczególnym zwróceniem uwagi na aspekty praktyczne) ze wszystkich podstawowych działów współczesnej elektrotechniki silnoprądowej.

2018-12

zeszyt-5710-wiadomosci-elektrotechniczne-2018-12.html

 
W numerze m.in.:
Wymagania funkcjonalne testowania zabezpieczeń odległościowych zgodnie z normą IEC 60255-121 - część 2. Testy systemowe/dynamiczne DOI:10.15199/74.2018.12.6
(Tomasz Bednarczyk, Mirosław Branczewski)

Egzekwowanie testów dynamicznych do badania poprawności działania elektroenergetycznej automatyki zabezpieczeniowej (EAZ) aktualnie staje się nieodzownym elementem procedury testów SAT, FAT oraz badań typu. Z definicji sprawność dynamiczna zabezpieczenia to [3]: (…) charakterystyka określająca zdolność przekaźnika do osiągnięcia zamierzonych funkcji podczas zakłócenia (na przykład zwarcie doziemne) i/lub nieprawidłowe warunki systemowe, które występują na częstotliwości systemu elektroenergetycznego (na przykład: wahania mocy, harmoniczne itp.). Innymi słowy sprawdzane jest zachowanie się zabezpieczenia w przypadku występowania zakłóconych sygnałów analogowych prądów i napięć, tzn. tak jak ma to miejsce w rzeczywistych warunkach pracy zabezpieczenia. Wyniki takich testów dają użytkownikowi możliwość sprawdzenia poprawności działania algorytmów pomiarowych, decyzyjnych oraz układów filtracyjnych [1], jak również weryfikacji działania zabezpieczenia w zadanych warunkach sieciowych, np. słabe lub silne źródło zasilania itp. Niniejszy artykuł jest kontynuacją tematu związanego z testami zabezpieczeń odległościowych [1], zgodnie z wymaganiami normy IEC 60255-121, skupiono się na omówieniu zagadnień związanych z testami dynamicznymi. Podkreśla się, że omawiana norma określa jedynie warunki testu i raportowania. Nie definiuje wymaganych wartości, z którymi można by porównać uzyskane wyniki - dokonać oceny. Uzyskane wyniki służą do porównania zabezpieczeń różnych producentów pomiędzy sobą. Wykonanie testów dynamicznych przybliża odpowiedź na pytanie przydatności zabezpieczenia w danej aplikacji (określonych warunkach sieciowych). Odwołując się do zapisów stosowanych w normie przedstawiono zdaniem autorów najważniejsze kwestie techniczne z punktu widzenia wykonywania testów praktycznych. TABELA I. Zestawienie rozdziałów testów dynamicznych [2] Rozdział normy Wynik testu 6.3.2 Czas zadziałania oraz wydłużenie strefy (transien... więcej»

Twórcy AI znajdują inspirację w mózgach szczurów
Strickland E.: AI Designers Find Inspiration in Rat Brains. Reverse engineering 1. Cubic millimeter of brain tissue could lead to better artificial neural networks. Spectrum IEEE 2017 June. Opracował - Witold Bobrowski. Inżynieria odwrotna (rewersyjna), wykorzystując jeden milimetr sześcienny tkanki mózgowej, może sprawiać, że sztuczne sieci neuronowe będą lepsze oraz skutecznie zostanie wykorzystana sztuczna inteligencja (AI - artificial intelligence). Dzisiejsze systemy sztucznej inteligencji mogą pokonać człowieka w wyrafinowanych grach, takich jak szachy, poker czy starochińska gra planszowa Go. W symulatorach lotu mogą zestrzelić najlepszych pilotów myśliwskich. Przewyższają lekarzy w bardzo precyzyjnych szwach chirurgicznych i stawianiu dokładniejszych diagnozy raka. Są jednak sytuacje, w których 3-latek może łatwo pokonać najbardziej fantastyczną AI na świecie. Ta ostatnia myśl wystąpiła u neurochirurga Davida Cox-Harvarda, eksperta AI i dumnego ojca 3-latki, kiedy jego córka zauważyła długonogi szkielet w Muzeum Historii Naturalnej i powiedziała: "wielbłąd". Jej jedyne spotkanie z wielbłądem nastąpiło kilka miesięcy wcześniej, kiedy ojciec pokazał jej rysunek wielbłąda w książce obrazkowej. Naukowcy zajmujący się sztuczną inteligencją nazywają tę zdolność identyfikacją obiektu na podstawie jednego przykładu, "jednorazową nauką" i bardzo chcą wiedzieć, co dzieje się z dziećmi. Dzisiejsze systemy AI zdobywają inteligencję w zupełnie innym procesie. Zazwyczaj w autonomicznym treningu zwanym głęboką nauką program otrzymuje masę danych, z których można wyciągnąć wnioski. W celu szkolenia "detektora wielbłądów" AI, system mógłby "połknąć" tysiące zdjęć wielbłądów-kreskówek, diagramów anatomicznych, zdjęć wielbłądów jedno- i dwugarbnych - wszystko, co oznaczało "wielbłąd". System AI przeglądał również tysiące innych obrazów oznaczonych "nie wielbłąd". Gdy już przeanalizował wszystkie te dane w celu określe... więcej»

Nowe automatyki systemowe w KSE DOI:10.15199/74.2018.12.4
(Marek Głaz)

Podczas wyłączeń awaryjnych spowodowanych zwarciami może dochodzić do stanów przeciążania się elementów sieci przesyłowej (linie i autotransformatory), grożących trwałemu uszkodzeniu się tych elementów. W wyniku wyłączenia jednego elementu mogą się przeciążać następne. Może być tak, że urządzenia kontroli synchronizmu typu synchrocheck będą uniemożliwiać ponowne załączenie do pracy linii, która uległa wyłączeniu z powodu przekroczenia dopuszczalnej różnicy kątów fazowych napięć w związku z dużymi przesyłami mocy. W takiej sytuacji może dojść do kaskadowych wyłączeń a w konsekwencji powstania awarii obszarowej lub systemowej. Aby zlikwidować przeciążenie, wykonuje się odpowiednie przełączenia w sieci. Jeżeli te działania nie przyniosą oczekiwanego efektu, wtedy redukuje się wytwarzanie na jednostkach wytwórczych skojarzonych z przeciążonymi elementami sieci. Zwykle wydanie dyspozycji i uzyskanie zgody na ograniczenie mocy generatorów zajmuje dużo czasu, dlatego to zadanie przejmują układy automatyk odciążających (AO). Aby rozpoznać stan przeciążenia automatyki, AO muszą wykonywać pomiary prądów lub mocy w tych miejscach sieci, gdzie spodziewamy się powstania takich zagrożeń. Zwykle zakres pozyskiwanych pomiarów może być ograniczony do miejsc bezpośrednio powiązanych z węzłem wytwórczym, w którym automatyka będzie redukować wytwarzanie. Jeżeli jednak problem przeciążeń dotyczy dalszych miejsc na ciągach przesyłowych, wtedy stosując odpowiednie nastawienia progów kontrolnych można monitorować najsłabszy element danego ciągu. Decyzja o zastosowaniu redukcji wytwarzania jako środka zaradczego zwykle jest podejmowana na podstawie wniosków z wielowariantowych badań analitycznych, ale może także wynikać z doświadczeń z pracy systemu, czego przykładem jest awaria, która miała miejsce latem 2013 r. w pobliżu węzła Mikułowa. Z powodu silnego obciążenia dwóch torów linii 220 kV Mikułowa - Świe- Rys. 1. Warunki pracy obszaru sieci wokó... więcej»

XXI Ogólnopolska Konferencja 2018 "Zabezpieczenia przekaźnikowe w energetyce" (Sylwia Wróblewska)
W dniach od 17 do 19 października br. odbyła się XXI Ogólnopolska Konferencja zorganizowana przez Komitet Automatyki Elektroenergetycznej SEP przy współudziale firmy MIKRONIKA. Miejscem obrad był hotel Remes w Opalenicy k. Poznania. W konferencji uczestniczyło 219 osób. Wśród uczestników byli przedstawiciele wyższych uczelni takich jak: Politechnika Śląska, Politechnika Warszawska, Politechnika Wrocławska oraz wiele krajowych i zagranicznych firm, w tym: PSE-Operator, Instytut Energetyki, ABB, General Electric, Energotest, Elektrometal Energetyka, Innogy Stoen, JM-Tronic, KARED, MEDCOM, Marconi, ZPrAE, OMICRON Energy, Phoenix Contact, Schneider Electric, Siemens, Relpol, TAURON, WAGO ELWAG, ZEG-Energetyka. Wśród uczestników byli też przedstawiciele elektrowni: Turów, Ostrołęka i Żarnowiec. Wielu wytwórców urządzeń automatyki przedstawiało swoje wyroby na stoiskach zorganizowanych w miejscu obrad. Obrady otworzył 17 października br. przewodniczący KAE prof. Eugeniusz Rosołowski, witając uczestników oraz gościa specjalnego - dyrektora Instytutu Energetyki, prof. Tomasza Gałkę. W imieniu zarządu Mikroniki uczestników konferencji przywitał dyrektor mgr inż. Jan Nogaj. W pierwszym referacie "Kierunki rozwoju systemu FDIR oraz urządzeń z nim współpracujących wynikające z doświadczeń wdrożeniowych na 9 obszarach pilotażowych" mgr inż. Zbigniew Grzeszczuk omówił doświadczenia firmy MIKRONIKA zdobyte przy realizacji pilotażów systemu FDIR, obejmujących 9 obszarów sieci napowietrznej oraz kablowej z różnymi sposobami pracy punktu neutralnego. W referacie "Nowe zagrożenia w systemie elektroenergetycznym" opracowanym przez: dr. Mateusza Szablickiego, prof. Adriana Halinkę z Politechniki Śląskiej, dr Piotr Rzepka, współautor referatu, omówił wpływ zmiany struktury systemu elektroenergetycznego na pojawienie się wymuszonych oscylacji podsynchronicznych, jako nowy typ zakłócenia w systemie elektroenergetycznym nasyconym obiektami z elemen... więcej»

Marian Lutosławski (1871-1918) (Jerzy Hickiewicz, Piotr Rataj)
Marian Lutosławski był jednym z najaktywniejszych społecznie elektrotechników polskich w okresie zaborów. Miał wielkie zasługi dla organizacji zrzeszeń elektrotechników polskich w Warszawie, prowadził pionierskie prace w dziedzinie techniki prądu trójfazowego, polskiego słownictwa elektrotechnicznego i wykorzystywania silników diesla. W późniejszym czasie zainteresował się nową dziedziną techniki, jaką było żelbetnictwo i również na tym polu odniósł warte uwagi sukcesy. Przez cały okres zawodowej działalności był bardzo aktywnym społecznikiem. Po wybuchu I wojny światowej został oddelegowany do Moskwy, by organizować i wspierać polskich uchodźców w Rosji. Tam zastała go rewolucja bolszewicka, której padł ofiarą. Rodzina i wykształcenie Marian Lutosławski urodził się 1 kwietnia 1871 r. w majątku ziemiańskiej rodziny Lutosławskich w Drozdowie k. Łomży. Był synem Franciszka Dionizego Lutosławskiego i Pauliny ze Szczygielskich. Miał 5 braci, starszych: Wincentego (profesora filozofii), Stanisława (po studiach rolniczych, prowadził majątek po śmierci ojca) i młodszych: Jana (doktora nauk rolniczych, publicystę), Kazimierza (księdza, doktora medycyny, posła na Sejm propagatora harcerstwa), Józefa (filozofa i rolnika z wykształcenia). Syn Józefa - Witold był znanym kompozytorem i dyrygentem. Marian był żonaty z Marią Zielińską, z którą miał czworo dzieci. Marian Lutosławski w 1888 r. zdał maturę w Dorpacie (dzisiaj Tartu w Estonii). W ciągu jednego roku (1888-1889) studiował na Uniwersytecie w Dorpacie filozofię i przyrodę. W 1889 r. rozpoczął studia na Politechnice w Rydze. Po ukończeniu dwóch semestrów, z powodu choroby musiał przenieść się do Stuttgartu, by na tamtejszej Politechnice kontynuować naukę. Gdy wyzdrowiał, wrócił do Rygi, gdzie w 1894 r. uzyskał dyplom inżyniera mechanika. W czasie studiów w Rydze od 1891 r. należał do polskiej korporacji akademickiej "Welecja" gdzie wdrożył się w działalność społeczną, praco... więcej»

2018-11

zeszyt-5687-wiadomosci-elektrotechniczne-2018-11.html

 
W numerze m.in.:
Symulator działający w czasie rzeczywistym zjawisk, umożliwiający testowanie układów koordynacji działania zabezpieczeń odległościowych DOI:10.15199/74.2018.11.2
(Piotr Opała, Adam Smolarczyk)

W ciągu ostatnich kilku dekad systemy elektroenergetyczne (SEE) zarówno w Polsce, jak i na całym świecie, znacznie się rozwinęły. Wraz ze wzrostem presji na poprawę efektywności ekonomicznej i zmniejszenie negatywnego oddziaływania na środowisko, dzisiejsze sieci są wykorzystywane do granic stabilności i bezpiecznej eksploatacji. Aby przeciwdziałać takim procedurom, jednocześnie chroniąc SEE przed wystąpieniem niepożądanych zakłóceń, przedsiębiorstwa elektroenergetyczne wprowadzają coraz nowsze i bardziej zaawansowane systemy i urządzenia elektroenergetycznej automatyki zabezpieczeniowej (EAZ). Aby zapewnić, że urządzenia EAZ pracują wg schematów i algorytmów, na jakie zostały zaprojektowane, przed wprowadzeniem ich do SEE wykonuje się wiele testów zarówno na etapie produkcyjnym, jak i po ich zakupie w celu potwierdzenia zgodności ze specyfikacją techniczną okazaną w umowie kupna-sprzedaży. Jednym z rodzajów testów są systemowe testy działania. Jest to grupa badań, podczas których urządzenia pracują w warunkach zbliżonych do tych, które panują w docelowej lokalizacji urządzenia, np. z wykorzystaniem nastaw obowiązujących w konkretnym polu liniowym. Systemowe testy działania mogą być realizowane w dwóch układach: - otwartej pętli - badania przeprowadzane za pomocą testerów mikroprocesorowych, badane urządzenie sygnalizuje zadziałanie, które nie ma wpływu na generowane przez tester przebiegi, - zamkniętej pętli - badania przeprowadzone za pomocą symulatorów z zamodelowanym fragmentem SEE, badane urządzenie sygnalizuje zadziałanie, które ma wpływ na generowane przez symulator przebiegi (np. rekonfiguracja sieci przez otwarcie wyłącznika). Kluczowym narzędziem do przeprowadzenia testów w zamkniętej pętli stały się cyfrowe symulatory pracujące w czasie rzeczywistym (RTS - real time simulator). Symulacja w czasie rzeczywistym polega na odtwarzaniu przebiegów wyjściowych napięcia i prądu z pożądaną dokładnością, w sposób który najl... więcej»

WYDAWNICTWA - Polska elektryka w medalierstwie i filatelistyce
Polska elektryka w medalierstwie i filatelistyce. Dariusz Świsulski: Polska elektryka w medalierstwie i filatelistyce. SEP COSiW, Warszawa 2018.We Wstępie czytamy: Autor ma nadzieję, że lektura książki pozwoli spojrzeć czytelnikom na formy upamiętniające ludzi i wydarzenia - medale i znaczki pocztowe, jak na małe dzieła sztuki. Jednocześnie zamieszczone opisy przybliżą ciekawą historię rozwoju elektrotechniki w Polsce. Słowem wstępnym książkę opatrzyli: prof. dr hab. inż. Krzysztof Kluszczyński - przewodniczący ZG Polskiego Towarzys... więcej»

WYDAWNICTWA - Maszyny elektryczne wzbudzane magnesami trwałymi
Tadeusz Glinka: Maszyny elektryczne wzbudzane magnesami trwałymi. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2018.W Słowie wstępnym autor napisał: Aby dobrze zrozumieć pracę silnika z komutatorem elektronicznym, należy poznać zasadę działania i właściwości silnika prądu stałego z komutatorem mechanicznym o trzech działkach, gdyż są to maszyny analogiczne zarówno co do budowy, jak i działania. Dlatego zdecydowałem się powtórzyć tu, w pełnym zakresie, teorię silnika o trzech działkach komutatora z wydania pierwszego książki. Książka polecana jest studentom uczelni technicznych studiujących na kierunkach: elektrotech... więcej»

Eksploatacja napowietrznych linii energetycznych w trybie DLR - metody i przypadki zastosowania z użyciem narzędzi prognostycznych działających w czasie rzeczywistym DOI:10.15199/74.2018.11.3
(Jean-Louis Repetto)

DLR (Dynamic Line Rating), czyli dynamiczna ocena stanu linii energetycznej, stanowi część programu modernizacji sieci energetycznej. Łączy technologie dokonywania pomiarów w niesprzyjających warunkach, przetwarzanie algorytmiczne i przesył danych. Mechanizm DLR po raz pierwszy wypróbowano 20 lat temu w USA [3]. Od tego czasu ustanowiono normy międzynarodowe: IEEE 738, Cigr é TB207, TB498 oraz TB601 [6, 13, 14]. Próby terenowe z zastosowaniem wyrafinowanych technologii potwierdziły wstępne ustalenia. Jako pierwsi nową technologię zaczęli wykorzystywać następujący operatorzy przesyłowi: Hydro-Québec, Oncor, NYPA i Ameren w Ameryce Północnej, UTE i Transelec w Ameryce Południowej, Elia i RTE w Europie. W 2017 r. amerykańskie Ministerstwo Energii dowiodło, że technologia DLR weszła w fazę "dojrzałego wdrożenia" [7] (rys. 1). ENTSO-E opublikowało w 2016 r. raport "Technologie dla systemów przesyłowych", w którym zakwalifikowało technologię DLR/RTTR jako dojrzałą. Raport ten stwierdził, że wzrosty zdolności przesyłowej wahają się w przedziale od 10% do 30%, co jest znaczącą wielkością na poziomie przesyłu. Raport podkreśla również wagę prognozowania oraz wyzwania związane z integracją technologii DLR z istniejącymi narzędziami sterowania stosowanymi w nastawniach [5]. Zwiększenie zdolności przesyłowych, dzięki nowej technologii, wyrażane jest głównie w kategoriach oceny wskaźników, dokonywanej w czasie rzeczywistym i odświeżanej w przedziałach czasowych, kompatybilnych z czynnościami operacyjnymi wykonywanymi przez człowieka (np. co 5 min). Inżynierowie pracujący w nastawni porównują statyczny wskaźnik sezonowy z dostępną oceną wskaźników bieżących. Co ważne, system DLR nie działa w układzie pętli zamkniętej. Innymi słowy, brakuje automatyzacji, a wszystkie decyzje z zakresu sterowania podejmowane są przez wykwalifikowany personel operatora sieci przesyłowej. Dostępne są również awaryjne oceny wskaźników przesyłowych, wylicza... więcej»

XII Konferencja Naukowo-Techniczna "Transformatory energetyczne i specjalne" (Krzysztof Woliński)
W dniach od 3 do 5 października 2018 r. w Kazimierzu Dolnym odbyła się kolejna konferencja poświęcona nowoczesnym konstrukcjom i niezawodnej eksploatacji transformatorów energetycznych i specjalnych. Organizatorami byli: ZREW Transformatory z Łodzi, Instytut Mechatroniki i Systemów Informatycznych Politechniki Łódzkiej, Instytut Elektroenergetyki Politechniki Łódzkiej, Instytut Energetyki z Warszawy, Stowarzyszenie Elektryków Polskich Oddział Łódź przy współudziale firmy Pfisterer . Konferencja objęta była patronatem: Polskich Sieci Elektroenergetycznych, Zarządu Głównego Stowarzyszenia Elektryków Polskich oraz Oddziału Łódzkiego SEP. W konferencji wzięło udział 230 osób, które reprezentowały: ośrodki akademickie, energetykę zawodową i przemysłową, firmy zajmujące się produkcją i badaniami transformatorów z kraju i zagranicy. Uczestników konferencji i zaproszonych gości powitał Marcin Błaszczyk - dyrektor handlowy ZREW Transformat... więcej»

2018-10

zeszyt-5650-wiadomosci-elektrotechniczne-2018-10.html

 
W numerze m.in.:
Wyświetlanie pomiarów na mapach trójwymiarowych DOI:10.15199/74.2018.10.2
(Jacek Barański)

Ogólnodostępne współczesne mapy Google Earth umożliwiają wizualizację pomiarów dowolnych wielkości fizycznych dokonywanych w przestrzeni trójwymiarowej. Wyświetlanie pomiarów na tego rodzaju mapach umożliwia rozwiązanie różnego rodzaju problemów. Powiązanie pomiaru z miejscem jego wykonania daje nowe możliwości interpretacji, zwłaszcza gdy osoba dokonująca pomiaru lub obiekt, w którym dokonywane są pomiary, znajdują się w ruchu. Proste pomiary otrzymywane z odbiorników GPS, tj. pozycja i prędkość, pozwalają wyznaczyć trajektorię poruszających się obiektów. Umożliwia to identyfikację miejsc: przyspieszeń, zwolnień i zatrzymań. Wyświetlanie wyników na mapie może być wykorzystywane w celu analizy i optymalizacji prędkości i toru, po którym przemieszczają się te obiekty, a także np. w celu analizy wypadków komunikacyjnych - na mapie można pokazać drogę i tempo hamowania pojazdu. Skorelowanie dowolnej zmierzonej wielkości fizycznej z pozycją geograficzną i prędkością daje nowe możliwości oceny i interpretacji wyników pomiarowych. Na mapach można przedstawić wyniki różnorakich pomiarów środowiskowych, np. poziomu zanieczyszczeń powietrza bądź jakości oświetlenia ulic. Można precyzyjnie pokazać powiązanie prędkości ze zużyciem energii w przypadku pojazdów elektrycznych, co może okazać się szczególnie przydatne w dobie nadchodzącej elektromobilności. Otwierają się możliwości wykorzystywania map w pomiarach specjalistycznych, np. do wizualizacji defektów izolacji rurociągów zakopanych w ziemi. Niniejszy artykuł przedstawia jedynie kilka z licznych dziedzin, w których można wizualizować pomiary na mapach. Pierwszy z omawianych przykładów dotyczy trajektorii samolotu startującego z lądowiska położonego na zboczu góry Żar w Międzybrodziu Żywieckim. Wszystkie potrzebne do powstania tego wykresu dane zostały pobrane z odbiornika GPS rejestratora pomiarowego mR4. Odbiorniki GPS wysyłają ramki z informacjami w postaci protokołu NMEA0183 lub... więcej»

Opis skutków braku konserwacji oświetlenia drogowego DOI:10.15199/74.2018.10.1
(Dariusz Czyżewski)

System konserwacji [1-3, 5] jest integralną częścią oświetlenia. Projektant oświetlenia, niezależnie od przyjętej w projekcie konstrukcji opraw oświetleniowych czy źródeł światła, powinien przyjąć racjonalnie dobrany system konserwacji. Obserwując stan oświetlenia drogowego w kraju, można stwierdzić, że system konserwacji jest zaniedbywany. Niestety cały czas, również w dużych miastach, można spotkać oprawy oświetleniowe, które przez wiele lat nie były konserwowane. Zabrudzone, zaniedbane oprawy oświetleniowe wpływają bezpośrednio na pogorszenie warunków oświetleniowych na drodze. Konsekwencją takiego stanu rzeczy może być brak spełniania wymagań normalizacyjnych, określonych dla danej drogi, a tym samym spadek poziomu bezpieczeństwa na drodze. System konserwacji oświetlenia W realizacji oświetlenia bardzo ważny jest prawidłowo wykonany projekt oświetleniowy. Oświetlenie drogowe powinno być zaprojektowane w taki sposób, aby w całym okresie eksploatacji Dr inż. Dariusz Czyżewski (dariusz.czyzewski@ee.pw.edu.pl) - Instytut Elektroenergetyki Politechniki Warszawskiej Opis skutków braku konserwacji oświetlenia drogowego Description of the consequences of the lack of maintenance of road lighting Dariusz Czyżewski Słowa kluczowe: oprawy oświetleniowe, konserwacja oświetlenia, oświetlenie drogowe W Polsce obserwujemy intensywną modernizację oświetlenia drogowego. Jednakże nie tylko modernizacja oświetlenia może przyczynić się do poprawy warunków oświetleniowych na drodze. Cały czas można zauważyć wiele instalacji oświetleniowych, które nie są właściwie konserwowane. Powoduje to z czasem degradację stanu oświetlenia drogowego. W artykul... więcej»

WYDAWNICTWA
Ewald Georg Kleist Jerzy Sawicki: Ewald Georg Kleist. Wielki odkrywca z małego miasta Kamień Pomorski 1745. Instytut Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk im. Ludwika i Aleksandra Birkenmajerów, Stowarzyszenie Elektryków Polskich, Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie, Szczecin, 2018. W serii wydawniczej "100 książek na 100-lecie SEP" ukazała się druga pozycja poświęcona twórcy pierwszego na świecie kondensatora. We Wstępie do monografii prezes SEP Piotr Szymczak napisał Książka (…) jest pierwszym naukowym opracowaniem biografii i osiągnięć Ewalda Georga Kleista na tle ówczesnej wiedzy na temat elektryczności. Oparta jest na materiałach źródłowych, które nie były dotychczas publikowane. (…) Chociaż książka (…) ma przede wszystkim charakter naukowy, dokumentujący przebieg wydarzeń związanych z odkryciem i recepcją bardzo ważnego odkrycia naukowego, to m... więcej»

Świt słonecznych okien
Extance A.: The Dawn of Solar Windows. Future skyscrapers will harvest energy from the sun with photovoltaic Windows. IEEE Spectrum 2018 Februar. Opracował - Witold Bobrowski. Widok z biura Ioannisa Papakonstantinou z University College London pokazuje niewykorzystaną okazję. Wskazuje szpital uniwersytecki, wysoki podłużny blok ozdobiony dekoracyjnymi zielonymi pasami szkła. Wyglądają nowocześnie, ale niczemu nie służą. Nie wpuszczają nawet światła. Papakonstantinou jest jednym z wielu, którzy marzyli o przekształceniu szklanych paneli w moduły fotowoltaiczne, które można zintegrować bezpośrednio z budynkami w celu dekoracji. Jego laboratorium współpracuje z wieloma grupami i firmami, które opracowują bardzo różne podejścia do okien solarnych. Niektóre już instalują je w budynkach. Odwołanie jest jasne i oczywiste. Takie okna mogłyby dyskretnie generować energię dla budynku, jednocześnie pozwalając mieszkańcom na spoglądanie na ulicę, cieszenie się naturalnym światłem lub obserwowanie chmur przelatujących nad głową. Według szacunków Freedonia Group (międzynarodowa grupa badawcza) na 2020 r., ok. 8,3 mld m2 płaskiego szkła będzie instalowane co roku w nowych budynkach na całym świecie. Obszar ten, objęty standardowymi panelami słonecznymi, mógłby wytworzyć więcej energii niż terawat w szczytowym momencie, a przez rok mógłby wygenerować ok. 2190 terawatogodzin. To 9% rocznego światowego zużycia energii elektrycznej w 2016 r. Zastąpienie węgla tym źródłem energii w 2017 r. pozwoliłoby zaoszczędzić ok. 1,6% emisji dwutlenku węgla z paliw kopalnych, przemysłu i zmian w leśnictwie oraz użytkowaniu gruntów. Organy regulacyjne forsują teraz okna słoneczne i ich korzyści dla środowiska. Dyrektywa Unii Europejskiej wymaga, aby wszystkie nowe budynki spełniały normy "prawie zerowej energii" do końca 2020 r. Japonia po katastrofie nuklearnej w Fukushimie Daiichi poszła dalej, wymagając, aby wszystkie nowe budynki publi... więcej»

Lampy oświetlenia publicznego oraz ich użycie
Hadžiosmanovič M., Hochman J.: Svítidla pro veřejné osvětlení a jejich použití. FCCPUBLIC ELEKTRO (09.04.2017). Opracował - Witold Bobrowski. Lampy oświetlenia publicznego W ciągu ostatnich kilku lat, szczególnie w obliczu nowych rozwiązań technicznych oraz rosnącej presji na oszczędzanie energii, większość obszarów oświetleniowych stała się bardzo popularną i śledzoną tematyką. Nie jest też inaczej w dziedzinie oświetlenia publicznego, gdzie słowo "publiczne" ma nieco inne znaczenie niż jego pochodzenie, a znaczenie słowa oświetlenie pozostaje w tle. Publiczne, publiczne, publiczne Przedstawiciele magistratów miast i gmin ogłaszają przetargi publiczne na odnowienie i odbudowę oświetlenia publicznego. Jest to spowodowane najczęściej spodziewanymi oszczędnościami energii elektrycznej, obniżeniem kosztów utrzymania i eksploatacji instalacji, często chęcią ograniczenia dotacji oraz rzadko uzyskaniem lepszego charakteru oświetlenia publicznego. W większości przypadków urzędnicy są narażeni na nacisk opinii publicznej. Lampy jako podstawowy element systemów oświetleniowych stają się narzędziem do gier pseudoekonomicznych i pseudoklasowych. Ważnym aspektem jest poprawa wyglądu miasta i wiosek, udoskonalenie oświetlenia często staje na drugim planie. W komisjach zajmujących się oświetleniem publicznym zasiadają przeważnie osoby, które mają doświadczenie w innych dziedzinach, ale zazwyczaj nie mają wiedzy na temat oświetlenia. Mogą zapraszać ekspertów do procesu decyzyjnego, ale z wielu powodów nie zdarza się to często. Jednak powszechnie wiadomo, że wiedza specjalistyczna związana z technologią oświetleniową jest mylona z wiedzą z innych branż elektrycznych, co również potwierdza fakt, że technik oświetlenia nie jest ekspertem. Skąd więc np. burmistrz ma wiedzieć, że przed nim stoi ekspert? Spróbujmy zatem przypomnieć sobie niektóre z cech opraw oświetleniowych z punktu widzenia ich stosowania w systemach oświetle... więcej»

2018-9

zeszyt-5618-wiadomosci-elektrotechniczne-2018-9.html

 
W numerze m.in.:
Niskostratne wysokotemperaturowe przewody o małym zwisie ACMCC® oszczędzające środowisko naturalne oraz redukujące koszty budowy i eksploatacji linii - nowe podejście do modernizacji i budowy energetycznie efektywnych linii WN o obniżonych stratach, wysokich zdolnościach przesyłowych i wydłużonych przęsłach DOI:10.15199/74.2018.9.5
(Wojciech Sokolik)

Niskostratne wysokotemperaturowe przewody o małym zwisie - HTLLSS (High Temperature Low Loss Small Sag) to przewody, które mając zdolność do pracy w wysokich temperaturach (≥150°C), mają rezystancję mniejszą o 25-30% od tradycyjnych przewodów AFL (ACSR) o takiej samej średnicy. W literaturze na przestrzeni ostatnich lat pojawiło się wiele przekłamań, dlatego warto niektóre sprawy wyjaśnić. Z wyjątkiem nielicznych przypadków, nie jest prawdą, że straty energii w liniach z przewodami wysokotemperaturowymi przekraczają kilkakrotnie straty w liniach dotychczas pracujących [1], chyba że np. w akademicki sposób analizuje się linię 220 kV, na której "wiesza się" przewód AFL-6 150 lub AFL-185 [1], co jest zupełną teorią w żaden sposób nieprzystającą do rzeczywistości. Sam fakt zainstalowania wysokotemperaturowych przewodów o małym zwisie na linii WN nie spowoduje, że straty przesyłowe generowane w tej linii wzrosną. Wręcz przeciwnie mogą one zmniejszyć się, wszystko zależy od doboru odpowiedniej konstrukcji przewodów i od umiejętnej ich eksploatacji. Poza nielicznymi przypadkami, wysokotemperaturowe przewody o małym zwisie są mniej lub bardziej niskostratne, a zbliżony do ideału przewód ACMCC® jest przykładem połączenia "ognia z wodą", tzn. zdolności do pracy w wysokich temperaturach (w sposób ciągły maksymalnie 180°C) i generowania niskich strat przesyłowych - rezystancja przewodu ACMCC® pracującego w temperaturze 180°C jest niewiele większa od rezystancji przewodu AFL (ACSR) o tej samej średnicy, pracującego w temperaturze 80°C. A rezystancja przewodu ACMCC® pracującego w temperaturze 80°C jest dużo mniejsza (o 25-30%) od rezystancji przewodu AFL (ACSR) o tej samej średnicy, pracującego w temperaturze 80°C. Przewód ACMCC® (Aluminium Conductor Multistrand Carbon fiber Core) ACMCC® to przewody z trapezoidalnymi wyżarzonymi drutami z aluminium o podwyższonej czystości (99,7%) i z wieloprętowym (odpornie... więcej»

Poprawa jakości energii elektrycznej przez przekształcanie sieci dystrybucyjnej do sieci typu smart grid (Barbara Baprawska, Paweł Bielenica, Łukasz Siara)
W klasycznym ujęciu przepływ energii w systemie elektroenergetycznym odbywa się w kierunku od elektrowni zawodowych przez sieć przesyłową do sieci dystrybucyjnej, skąd trafia do odbiorców końcowych. Sieć dystrybucyjna jest siecią o topologii otwartej, gdzie przepływ energii elektrycznej jest jednokierunkowy - z części systemu o wyższych poziomach napięcia (stacje GPZ WN/SN) przez stacje transformatorowe SN/nn do odbiorców końcowych przyłączonych na poziomie niskiego napięcia. Większa część sieci dystrybucyjnej, poza głównymi stacjami zasilającymi, nie jest wyposażona w telemechanikę i systemy pomiarów wielkości elektrycznych, co przekłada się na niski poziom obserwowalności i kontroli. Sterowanie siecią dystrybucyjną w jej głębi (przełączenia) odbywa się dzięki służbom dyspozytorskim, które muszą dotrzeć do łącznika i zmienić jego pozycję ręcznie. Aktualnie sieć dystrybucyjna musi sprostać wyzwaniom przystosowującym ją do efektywnej pracy z [2]: - generacją rozproszoną (DG), - rozproszonymi źródłami energii (DER), - rozproszonymi zasobnikami energii (DES), - mechanizmami odpowiedzi strony popytowej, - stacjami ładowania samochodów elektrycznych, - zasobnikami energii. AUTOMATYKA ELEKTROENERGETYCZNA Oprócz powyższych wyzwań w sieci dystrybucyjnej ważne jest, aby drogie aktywa były lokowane w optymalny sposób [3], energia była oszczędzana (minimalizacja strat), a jakość usług jak najwyższa [5]. W Polsce nacisk na poprawę jakości usług przejawia się m.in. w regulacjach prezesa URE mówiących o konieczności poprawy wskaźników niezawodnościowych SAIDI i SAIFI o 50% do roku 2020 względem roku 2015 dla operatorów sieci dystrybucyjnej, co stanowi wyzwanie dla OSD do podjęcia skutecznej i konsekwentnej polityki zarządzania siecią dystrybucyjną. Dodatkowo coraz większy udział generacji rozproszonej i pojawianie się prosumentów wymusza zwiększenie obserwowalności i sterowalności sieci. Wszystkie te czynniki, jak też dostępność nowych... więcej»

Bezpieczne zasilanie urządzeń w rozdzielnicy - rozwiązania Klippon® Connect firmy Weidmüller do efektywnej dystrybucji napięcia
Im większa liczba odbiorników w rozdzielnicy, tym bardziej złożone ich zasilanie i zabezpieczenie. Wcześniej bloki zaciskowe do dystrybucji potencjałów oraz do monitorowania obciążeń były instalowane osobno. Firma Weidmüller rewolucjonizuje ten proces za pomocą zintegrowanych produktów łączących te dwie funkcje w jednym kompletnym rozwiązaniu dystrybucji zasilania: o napięciu 240 V lub 400 V z wykorzystaniem Klippon® Connect APP, a o napięciu 24 V z wykorzystaniem maxGUARD. Połączenie to pozwala przyspieszyć instalację, zwiększyć niezawodność oraz zredukować wymaganą przestrzeń na listwie zaciskowej nawet do 50%. Kompaktowe rozwiązanie dystrybucji potencjałów Jedna konstrukcja, dwa układy połączeń: bloki zaciskowe Klippon ® Connect AAP można skonfigurować w układzie naprzem... więcej»

Skalowalny system z aktywnymi sensorami do zarządzania stacjami elektroenergetycznymi (Aleksander Lisowiec, Paweł Michalski, Piotr Prystupiuk, Krzysztof Broda)
Kontrola procesu przesyłania i rozdzielania energii elektrycznej przez sterowanie aparaturą łączeniową i zabezpieczanie elementów systemu elektroenergetycznego stawia przed konstruktorami tych elementów nowe wymagania do spełnienia. Urządzenia tego typu muszą pozyskiwać dane pomiarowe pochodzące z odpowiednich lokalizacji w systemie elektroenergetycznym w sposób zapewniający ich poprawność. Pozyskiwanymi danymi są informacje na temat wartości płynących prądów czy wartości napięć obecnych w węzłach pomiarowych, uzupełnione o inne wartości fizyczne, takie jak temperatura elementów łączeniowych lub innych wrażliwych elementów systemu przesyłu energii. Pozyskane za pomocą urządzeń wartości fizyczne mogą posłużyć do oceny niezawodności węzła systemu elektroenergetycznego, do oceny zużycia energii czy do zabezpieczenia obiektów elektroenergetycznych. Od elementów pomiarowych wymaga się wysokiej niezawodności w całym okresie eksploatacji, a także stabilnej pracy niezależnej od czynników środowiska zewnętrznego. Urządzenia te pracują zwykle w przemysłowym środowisku elektromagnetycznym, gdzie występują duże wartości natężenia prądów i towarzyszących im pól magnetycznych oraz załączanie obwodów o dużej indukcyjności i pojemności. Przewody pomiarowe narażane są w takich miejscach na wysokie natężenia pól elektromagnetycznych, co może być przyczyną błędów pomiarowych. Niezwykle istotną kwestią jest prawidłowość przesyłania danych pomiarowych, zwłaszcza w instalacjach, gdzie sensory pomiarowe są oddalone od urządzeń konsumujących dane.Skalowalny system przez zastosowanie innowacyjnych rozwiązań, polegających m.in. na: synchronizacji czasowej komponentów systemu, cyfrowym przesyłaniu danych oraz zastosowaniu światłowodów jako medium transmisyjnego, może stanowić istotny przyczynek zwiększenia efektywności, bezpieczeństwa i niezawodności obiektów energetycznych. Zadania systemu Podstawowe zadania skonstruowanego systemu do e-zarządzania s... więcej»

Wykorzystanie farm wiatrowych do operatywnej kontroli parametrów stanów pracy sieci dystrybucyjnej 110 kV DOI:10.15199/74.2018.9.1
(Ireneusz Grządzielski, Krzysztof Marszałkiewicz, Bogumiła Strzelecka, Czesław Kolterman, Janusz Budzyń)

Współczesne farmy wiatrowe (FW) o zainstalowanych mocach znamionowych rzędu 15-60 MW przyłączane do sieci dystrybucyjnej 110 kV wyposaża się w bardzo zaawansowane nadrzędne systemy sterowania i regulacji. Umożliwiają one realizację złożonych zadań regulacyjnych zgodnych z wymogami IRiESP [3], IRiESD [4] a także NC RfG [6]. Zadania te mogą być realizowane w trybie automatycznym oraz w trybie operatywnym do zadawania nastawy punktów pracy farmy SP (Set Point). Dr inż. Ireneusz Grządzielski (ireneusz.grzadzielski@pbiat.pl), dr inż. Krzysztof Marszałkiewicz - Instytut Elektroenergetyki Politechniki Poznańskiej, mgr inż. Bogumiła Strzelecka, mgr inż. Czesław Kolterman, mgr inż. Janusz Budzyń - CDM ENEA Operator Sp. z o.o., Poznań Wykorzystanie farm wiatrowych do operatywnej kontroli parametrów stanów pracy sieci dystrybucyjnej 110 kV The usage of the wind farms for operable control of 110 kV distribuation network parameters Ireneusz Grządzielski, Krzysztof Marszałkiewicz, Bogumiła Strzelecka, Czesław Kolterman, Janusz Budzyń Słowa kluczowe: farmy wiatrowe, regulacja mocy biernej i współczynnika mocy Farmy wiatrowe, przyłączone do sieci dystrybucyjnej 110 kV, umożliwiają realizację zadań zgodnych z wymogami IRiESP/IRiESD. Farmy te mogą zatem regulować poziom generowanej mocy czynnej, generowanej lub pobieranej mocy biernej, utrzymywać stałą wartość współczynnika mocy a także napięcia w punkcie przyłączenia. Powyższe właściwości farm są już i powinny być w przyszłości coraz częściej wykorzystywane przez operatorów sieciowych (OSP, OSD) w różnych stanach pracy krajowego systemu elektroenergetycznego (KSE). W artykule zostały zaprezentowane aktualne możliwości sterowania farmami wiatrowymi z CDM ENEA Operator przyłączonymi do sieci dystrybucyjnej 110 kV w zakresie regulacji mocy biernej i stałego współczynnika mocy. Przedstawiono przykłady praktycznego zastosowania tych trybów regulacji farmą. Keywords: wind farms, reactive power... więcej»

2018-8

zeszyt-5591-wiadomosci-elektrotechniczne-2018-8.html

 
W numerze m.in.:
Nośność połączeń zakładkowych w energetycznych stalowych słupach kratowych w świetle najnowszych badań DOI:10.15199/74.2018.8.1
(Sławomir Labocha, Piotr Tomczyk)

Jako konstrukcje wsporcze napowietrznych linii elektroenergetycznych stosowane są słupy o różnej konstrukcji, schematach i budowie, a także różnych rozwiązaniach materiałowych. W praktyce można spotkać się ze słupami: drewnianymi, betonowymi, stalowymi oraz kompozytowymi. W przypadku konstrukcji wsporczych napowietrznych linii elektroenergetycznych średniego i wysokiego napięcia dominują słupy stalowe. Wśród nich najliczniejszą grupę stanowią słupy kratowe (rys. 1), zbudowane z pojedynczych elementów składowych, z reguły kątowników walcowanych na gorąco. Cechą znamienną tego typu konstrukcji jest bardzo duża liczba połączeń na śruby. Z uwagi na stosowane przekroje poprzeczne elementów połączenia szczególnie przy elementach wykratowania, z reguły są kształtowane jako mimośrodowe, łączone jednym ramieniem kątownika (rys. 2). Na rys. 2 pokazano również połączenia śrubowe prętów głównych słupa, tzw. krawężników, które łączone są oboma ramionami. W niniejszym artykule dokonano przeglądu wymogów normowych i omówiono wyniki badań laboratoryjnych połączeń kątowników jednym ramieniem. Prace badawcze prowadzone były w ramach realizacji zadań do projektu nr RPMA.01.02.00-14-5672/16 "Innowacyjne słupy linii elektroenergetycznych 110 kV". Normowe wymagania dla połączeń śrubowych słupów energetycznych W projektowaniu połączeń na śruby rozróżnia się: połączenia zakładkowe, przenoszące obciążenia prostopadle do trzpieni łączników oraz doczołowe, w których łączniki są obciążone równolegle do trzpieni. Oba typy połączeń mogą być wykonywane jako niesprężone lub sprężone. Schematy przekazywania sił dla obu odmian połączeń zakładkowych pokazano na rys. 3. W połączeniach elementów konstrukcji kratowych słupów elektroenergetycznych zasadniczo stosuje się połączenia niesprężane (rys. 3a). W tego typu połączeniach łączniki przenoszą obciążenia przez ścinanie i docisk do ścianki otworu. W przypadku połączeń ciernych obciążenia przenoszone są wskutek... więcej»

XXXVIII Walny Zjazd Delegatów SEP w Poznaniu "Elektryka, Edukacja, Przemysł" (Krzysztof Woliński)
W dniach od 21 do 24 czerwca 2018 r. w Poznaniu obradował Walny Zjazd Delegatów Stowarzyszenia Elektryków Polskich. Obrady odbyły się na terenie Międzynarodowych Targów Poznańskich. Poznań po raz piąty gościł polskich elektryków na Walnym Zjeździe. Partnerem Strategicznym XXXVIII Walnego Zjazdu Delegatów SEP była ENEA SA. WZD jest najważniejszym wydarzeniem w życiu Stowarzyszenia i odbywa się cyklicznie co cztery lata. Podstawowym celem Zjazdu jest podsumowanie działalności SEP w mijającej kadencji, wybór nowych władz i organów Stowarzyszenia oraz nakreślenie kierunków działania na kolejne kadencje. W Zjeździe wzięło udział 210 delegatów, 20 członków honorowych oraz 4 członków wspierających.W przeddzień Zjazdu uczestnicy złożyli kwiaty pod pomnikiem Poległych Elektryków i Energetyków, znajdującym się przed siedzibą ENEA Operator. Wieczorem w Katedrze Poznańskiej na Ostrowie Tumskim w intencji elektryków została odprawiona msza św. przez abp Stanisława Gądeckiego, metropolitę poznańskiego, przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski. Dzień zakończył się spotkaniem ustępujących władz statutowych i prezesów Oddziałów SEP oraz kolacją dla delegatów WZD w salach Hotelu IKAR. Pierwszy dzień Zjazdu otworzył ustępujący prezes SEP - dr inż. Piotr Szymczak. Wprowadzony został uroczyście sztandar SEP i odegrano hymn państwowy. Obrady Zjazdu prowadził kol. Sławomir Cieślik (O. Bydgoski). W prezydium Zjazdu zasiedli kol.kol.: Aleksandra Rakowska (O. Poznański), Stefan Mazurkiewicz (O. Szczeciński), Zuzanna Szumichora (O. Gdański), Jan Pytlarz (O. Wrocławski). Uczestnicy Zjazdu uczcili chwilą ciszy zmarłych członków SEP. Podczas obrad Zjazdu pracował... więcej»

Analiza prawna i ekonomiczna efektywności eksploatacji mikroinstalacji fotowoltaicznej DOI:10.15199/74.2018.8.2
(Anna Zielińska, Andrzej Bień)

Technologie wytwarzania energii elektrycznej z energii słonecznej znane są od dziesięcioleci, swoich zwolenników i sceptyków miały od zawsze. Ważny jest jednak fakt, że w ostatnich latach zainteresowanie odnawialnymi źródłami energii, w tym fotowoltaiki wyraźnie wzrosło. Wpływ na to bezwzględnie mają: malejące ceny instalacji fotowoltaicznych, a rosnące ceny energii z sieci, zwiększenie efektywności konwersji energii słonecznej, uwarunkowania prawne oraz fakt, że Polski sektor energetyczny oparty jest głównie na węglu, co wiąże się z emisją szkodliwych gazów (głównie CO2) [7]. Rozwój technologii fotowoltaicznych jest więc ważny w wielu aspektach, jednak inwestorzy sektora gospodarstw prywatnych najbardziej skupiają się na ekonomicznych i finansowych wskaźnikach inwestycji. Upatrując w nich formę oszczędności w domowym budżecie. Proces przyłączania mikroinstalacji do sieci Jak podaje Urząd Regulacji Energetyki, największy przyrost mocy zainstalowanej z instalacji wykorzystujących promieniowanie słoneczne, w porównaniu z latami ubiegłymi odnotowano w 2015 r., w porównaniu z 2014 r. zanotowano ponad siedmiokrotny przyrost liczby instalacji fotowoltaicznych. Z najnowszych danych URE (tab.) na koniec I kwartału 2018 r., moc zainstalowana w elektrowniach słonecznych wynosiła ok. 110,56 MW. Tak szybki rozwój fotowoltaiki nastąpił dzięki rozporządzeniom prawnym, które to zgodnie z Ustawą z 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii [10], miały wprowadzić taryfy gwarantowane dla właścicieli najmniejszych systemów oraz ułatwienia prawne związane z przyłączeniem instalacji do sieci elektroenergetycznej. Zgodnie z Prawem budowlanym pozwolenie na budowę oraz zgłoszenie nie jest wymagane w przypadku wykonywania robót budowlanych polegających na instalowaniu urządzeń na obiektach budowlanych. Prawo energetyczne informuje również, że mikroinstalacje przyłącza się do sieci elektroenergetycznej jedynie na podstawie zgłoszenia, co więce... więcej»

Geoelektromagnetyzm skał DOI:10.15199/74.2018.8.3
(Stefan Gierlotka)

Magnetyzm znany był ludziom od dawna. Zwrócili oni uwagę na dziwne kamienie przyciągające żelazo. Były to, jak się później okazało, rudy magnetytu. Przed czterema czy pięcioma tysiącami lat w Chinach dzięki magnetytowi sporządzono pierwszy kompas. W Europie prymitywnymi kompasami zaczęli posługiwać się Wenecjanie w XII w. W niespełna sto lat później żeglarze zwrócili uwagę na fakt, że namagnesowana igła nie wskazuje dokładnie kierunku północnego bieguna geograficznego. W 1492 r. Columbus podczas swej podróży przez Ocean Atlantycki stwierdził, że odchylenia te są niejednakowe dla różnych punktów globu ziemskiego. Wielu żeglarzy w miarę posuwania się na północ obserwowało coraz większą różnicę między wskazaniami igły kompasu a kierunkiem bieguna północnego. Pole geomagnetyczne Ziemi Jeśli igłę magnetyczną zawiesić na osi poziomej, ustawi się ona pod pewnym kątem do horyzontu, zwanym inklinacją. Im dalej będziemy się przesuwać na północ, tym inklinacja będzie większa. Miejsce, w którym igła ustawi się prostopadle do powierzchni ziemi, nazwano biegunem magnetycznym. Pole magnetyczne Ziemi wytwarzane jest przez prąd wirowy płynący w jej płynnym jądrze. Teoria ta, oparta na dynamie magnetohydrodynamicznym, działa na zasadzie prądnicy przekształcającej energię kinetyczną ruchomych części w pole magnetyczne i elektryczne. W prądnicy ruchomymi częściami są wirujące zwoje drutu, zaś w przypadku planety jest to przewodzący, płynny ośrodek. Taką funkcję w jądrze ziemi spełniają przestrzenie roztopionego żelaza. Struktura wewnętrzna Ziemi składa się z trzech elementów: skorupy, płaszcza i jądra. Skorupa jest cienką twardą powłoką zewnętrzną, na której żyjemy. Grubość skorupy ziemskiej sięga do głębokości 10 km pod oceanami i ok. 30 km pod kontynentami. Pod skorupą znajduje się płaszcz Ziemi o grubości ok. 2900 km. Skały płaszcza różnią się od skał skorupy większą gęstością. Pod wpływem znacznych ciśnień minerały zmieniają swą strukturę ... więcej»

Badanie palności tworzyw sztucznych stosowanych w aparatach elektrycznych na przykładzie rozłączników bezpiecznikowych listwowych izolacyjnych niskiego napięcia DOI:10.15199/74.2018.8.4
(Mirosław Schwann)

Infrastruktura techniczna, zapewniająca dostawę energii elektrycznej, umieszczona w przestrzeni publicznej, rozumianej jako obszar o szczególnym znaczeniu dla zaspokajania potrzeb mieszkańców, poprawy jakości ich życia i sprzyjający nawiązywaniu kontaktów społecznych ze względu na jego położenie oraz cechy funkcjonalno-przestrzenne [4], nie może pogorszyć bezpieczeństwa osób postronnych i pracowników wykonujących pracę przy urządzeniach i instalacjach elektroenergetycznych. Kluczowe dla bezpieczeństwa jest wyznaczenie odpowiednich stref i odpowiedni dobór materiałów zapewniających bezpieczeństwo w tych strefach. Producenci i dostawcy elementów infrastruktury technicznej przed ich dostawą badają je we własnych ale też i w niezależnych, często akredytowanych, laboratoriach. Zakres badań reprezentatywnych odwzorowujących warunki rzeczywiste jest określony w normach przedmiotowych, traktowanych jako jeden z ważniejszych elementów zasad wiedzy technicznej, na którą powołuje się Prawo budowlane [5]. W rozdzielnicach elektrycznych niskiego napięcia (nn) do rozdziału energii elektrycznej od kilkunastu lat stosowane są rozłączniki bezpiecznikowe listwowe izolacyjne. Spośród wszystkich badań, którym poddawane są kablowe rozdzielnice szafowe niskiego napięcia ważną próbą dla oceny bezpieczeństwa osób postronnych i pracowników wykonujących pracę przy urządzeniach i instalacjach elektroenergetycznych, jest badanie w warunkach wyładowania łukowego, powstałego w wyniku zwarcia wewnętrznego [2]. Niemniej jednak ostatnio uwaga zamawiających i producentów rozdzielnic niskiego napięcia i ich wyposażenia została skupiona na kategorii palności tworzyw, z których wykonano rozłączniki bezpiecznikowe listwowe izolacyjne niskiego napięcia. Programy normatywne do określania palności tworzyw sztucznych stosowanych jako materiały elektroizolacyjne Najwcześniej stosowanym w Polsce programem normatywnym do badania własności cieplnych tworzyw sztucznych, ... więcej»

2018-7

zeszyt-5566-wiadomosci-elektrotechniczne-2018-7.html

 
W numerze m.in.:
Seminarium szkoleniowe "Nowoczesne technologie w stacjach i sieciach elektroenergetycznych" ELSEP 2018 (Krzysztof Woliński)
17 maja 2018 r., jak co roku, w Auli Wydziału Elektrycznego Politechniki Białostockiej odbyło się XVI już seminarium szkoleniowe kadry inżynieryjno-technicznej poświęcone zagadnieniom eksploatacji urządzeń, instalacji i sieci elektroenergetycznych. Organizatorami seminarium byli: Komisja Szkoleniowa Oddziału Białostockiego SEP, PGE Dystrybucja, Wydział Elektryczny Politechniki Białostockiej oraz Podlaska Okręgowa Izba Inżynierów Budownictwa (POIIB). Patronat honorowy sprawował JM Rektor Politechniki Białostockiej - prof. dr hab. inż. Lech Dzienis. W seminarium wzięło udział ok. 250 osób, które reprezentowały szerokie grono elektryków z terenów województwa podlaskiego, warmińsko-mazurskiego i mazowieckiego oraz zaproszeni goście. W zorganizowanej części wystawienniczej wzięło udział kilkanaście firm prezentujących swoje wyroby oraz najnowsze rozwiązania w energetyce i przemyśle. Uczestników, sponsorów oraz zaproszonych gości powitali: prezes Oddziału Białostock... więcej»

XXI Seminarium ENERGOTESTU "Automatyka w elektroenergetyce" (Michał Kaźmierczak)
W dniach 25-27 kwietnia 2018 r. w Hotelu Czarny Potok Resort&SPA w Krynicy-Zdrój odbyło się kolejne seminarium. Tematem wiodącym tegorocznego seminarium było "Bezpieczeństwo Krajowego Systemu Elektroenergetycznego". Referaty były poświęcone ważnym, bieżącym i przyszłym zagadnieniom dotyczącym: automatyki, systemów sterowania, urządzeń i układów elektrycznych w przesyle, dystrybucji oraz w elektrowniach i elektrociepłowniach zawodowych i przemyśle. Organizatorem seminarium była firma Energotest z Gliwic. Patronat merytoryczny sprawowały Polskie Sieci Elektroenergetyczne. W obradach uczestniczyło ponad 220 osób reprezentujących krajową elektroenergetykę zawodową (przesył, rozdział, wytwarzanie) i przemysłową, firmy inżynierskie, ośrodki akademickie oraz firmy współpracując... więcej»

NOTATKI ZE ŚWIATA
TRANSFORMATORY SPRAWIAJĄ, ŻE SIEĆ JEST ELASTYCZNIEJSZA.Wszechogarniająca transformacja: elektryczna konwersja może mieć duże znaczenie, podobnie jak deszcz na pustyni Sonoran w Arizonie. Trudno przecenić znaczenie inteligentnych transformatorów w sieciach elektrycznych. Są dosłownie wszędzie: na biegunach, w podstacjach i stanowią własność prywatną. Prawdopodobnie jest ich wiele w okolicy. Trudno sobie wyobrazić świat bez nich. W układzie dystrybucyjnym transformato... więcej»

Firmy Siemens i AES jednoczą siły w gromadzeniu energii
S. Patel.: AES and Siemens, Two Power Giants, Join Forces on Energy Storage. @POWERmagazine 2018 January. Opracował - Witold Bobrowski.Podkreślając nową istotną rolę magazynowania energii w operacjach przedsiębiorstw energetycznych, firmy Siemens i AES Corp., rozpoczęły pracę we wspólnej spółce Fluence Energy, która dostarcza rozwiązania technologiczne łącząc możliwości inżynieryjne i usługowe. 11 stycznia firma AES i Siemens ogłosiły, że spółka Fluence, która łączy AES Energy Storage i zespół ds. magazynowania energii firmy Siemens, otrzymała wszystkie zatwierdzenia rządowe potrzebne do jej uruchomienia. Nowa firma może wykorzystać globalne siły sprzedaży i rynek firmy Siemens do sprzedaży systemów magazynowania energii opracowanych przez firmę Siemens i AES, w tym SIESTORAGE i Advancion, wraz z nową platformą SunFlex Energy Storage, która obsługuje energię fotowoltaiczną (PV). Zgodnie z dokumentami firmy, partnerstwo daje spółce Fluence dostęp do sprzedaży w 160 krajach, w tym tysiący mediów, deweloperów energetycznych i dużych klientów komercyjnych. Firma złożyła już pierwsze zamówienie, tzn. instalacji do przechowywania akumulatorów litowo-jonowych o mocy 100 MW/400 MWh w Long Beach w Kalifornii. Projekt, którego budowa trwa cztery godziny, będzie służył południowej Kalifornii Edison i zachodniej części Los Angeles. W oświadczeniu z 11 stycznia prezes i dyrektor generalny Fluence, Stephen Coughlin, powiedział, że firma została utworzona w celu eliminacji luk w rynku magazynowania energii na skalę przemysłową, które w ostatnich latach powodują znaczne zakłócenia w konwencjonalnej produkcji energii. Wartość magazynowania energii jest pow... więcej»

Dynamiczne modele stałoprądowego łącza B2B do badań zakłóceń niesymetrycznych - studium przypadku dla LitPol Link DOI:10.15199/74.2018.7.1
(Adrian Halinka, Piotr Rzepka, Paweł Sowa, Mateusz Szablicki)

Stałoprądowe łącze Back-to-Back (B2B1)) w uproszczeniu to kompaktowe łącze (wstawka) prądu stałego (HVDC - High Voltage Direct Current), które wykorzystuje się zwykle do połączenia systemów elektroenergetycznych pracujących niesynchronicznie. 1) Łącze B2B - wstawka stałoprądowa, której przekształtniki AC-DC-AC są zlokalizowane w jednym miejscu, łącze B2B nie służy do realizacji przesyłu mocy na duże odległości. Prof. dr hab. inż. Adrian Halinka, dr inż. Piotr Rzepka (piotr.rzepka@polsl.pl), prof. dr hab. inż. Paweł Sowa, dr inż. Mateusz Szablicki - Instytut Elektroenergetyki i Sterowania Układów Politechniki Śląskiej 4 Rok LXXXVI 2018 nr 7 ANALIZY - BADANIA - PRZEGLĄDY Układy tego typu cechują się możliwością precyzyjnej kontroli przepływów mocy, pozwalając na ściśle określoną wymianę handlową jak i kontrolowaną korektę bilansu mocy w sytuacjach awaryjnych w systemie elektroenergetycznym (SEE). Układy HVDC już od kilkudziesięciu lat są wykorzystywane w SEE. W ostatniej dekadzie odnotowano jednak znaczący wzrost liczby łączy prądu stałego. Jest to spowodowane głównie czynnikami związanymi z: ● rozwojem i ugruntowaniem się technologii łączy prądu stałego - systematyczny rozwój technologii półprzewodnikowych elementów mocy, pojawienie się nowych topologii przekształtników wielopoziomowych, wzrost niezawodności, znaczne obniżenie kosztów produkcji i serwisu [3], ● zmianą sektora wytwórczego systemów elektroenergetycznych - coraz większe nasycenie sektora wytwórczego SEE odnawialnymi źródłami energii (w tym morskimi farmami wiatrowymi, które z założenia wymagają stosowania układów stałoprądowych do wyprowadzenia mocy), wzrostem znaczenia rynku energii niejednokrotnie zwiększającym wymagane odległości przesyłu mocy, pojawiającymi się problemami z wymuszaniem odpowiednich przepływów mocy oraz kwestią zmieniającej się stabilności SEE na skutek wypierania klasycznych jednostek wytwórczych przez źródła niestabilne (np. ... więcej»

2018-6

zeszyt-5538-wiadomosci-elektrotechniczne-2018-6.html

 
W numerze m.in.:
O wykorzystaniu "klientów" do testowania zabezpieczeń DOI:10.15199/74.2018.6.6
(Thomas Schossig)

IEC 61850 został opublikowany po raz pierwszy na początku XXI w. i stał się szeroko akceptowanym rozwiązaniem dla systemów automatyki stacyjnej (SAS) na świecie. Tysiące instalacji potwierdzają ten sukces. Od początku dyskutowano o tym, jak testować standard. Edycja 1 standardu opisuje kilka możliwości, jednakże nie zostały one właściwie zaakceptowane przez środowisko, ponieważ było ich wiele i nie zostały szczegółowo wyjaśnione. Wraz z edycją 2. standardu [6] pojawiły się zaawansowane możliwości wraz ze szczegółowym opisem. O testowaniu Zapotrzebowanie na testowanie pojawia się od momentu uruchomienia stacji [10]. W tym celu szeroko stosowana praktyka polega na przerwaniu obwodów wyłączających, podaniu wartości analogowych i odbiorze sygnałów pobudzenia i wyłączeń z użyciem listw testowych [10]. Testowanie w IEC 61850 Bity testu Niektórzy użytkownicy oczekują pojedynczego "bitu testu", ale standard nie używa takiej definicji. Powód jest oczywisty, ponieważ w IEC 61850 jest kilka możliwości komunikacji. Rozróżniamy pomiędzy komunikacją klient/serwer - stosowaną w systemach SCADA oraz komunikację w czasie rzeczywistym używaną przez GOOSE i Sampled Values. Dodatkowo, model danych - zdefiniowany w standardzie - jest złożony i wielowarstwowy, dlatego należy znaleźć dodatkowe możliwości. Czasami nazywana później flaga "test" w GOOSE (zgodnie z [7]) jest również określana jako "bit testu". Tryb testu Klasy węzłów logicznych (LNs) zostały zdefiniowane w IEC 61850-7-4 [8]. Każde urządzenie logiczne (LD) zawiera co najmniej 3 LNy. Każdy LN ma własny Tryb (Mod). Tryb ten może występować jako: - on, - on-blocked (nazwa w edycji 1, "blocked"), - test, - test/blocked, - off. Układ całego LD oraz LN-ów zawiera wynik w pozycji "behawior" (Beh). Załącznik 2. w części 7-4 standardu [8] zawiera tabelę opisującą oczekiwane zachowanie w przypadku ustawienia dowolnego trybu. Aby zmienić tryb, klient wysyła usługę sterowania IEC 61850. ... więcej»

LUDZIE POLSKIEJ ELEKTRYKI Prof. dr hab. inż. Zbigniew Stein (1931-2018)
Zbigniew Stein urodził się 9 lipca 1931 r. w Poznaniu. W latach 1950-1953 studiował na Wydziale Elektrycznym Szkoły Inżynierskiej w Poznaniu i uzyskał dyplom inżyniera elektryka. Studia drugiego stopnia kontynuował na Zamkniętym Kursie Magisterskim zorganizowanym dla asystentów ówczesnej Szkoły Inżynierskiej. Dyplom magistra inżyniera elektryka uzyskał w 1957 r. już na Politechnice Poznańskiej. Uchwałą w 1964 r. Rada Wydziału Elektrycznego Politechniki Śląskiej nadała Mu stopień naukowy doktora nauk technicznych. Ta sama Rada Wydziału, uchwałą w 1978 r., nadała Mu stopień naukowy doktora habilitowanego nauk technicznych. W 1986 r. uzyskał tytuł naukowy profesora. Działalność zawodowa prof. Zbigniewa Steina w szkolnictwie wyższy... więcej»

Przed XXXVIII Walnym Zjazdem SEP w Poznaniu (Zbigniew Lubczyński)
W dniach od 21 do 24 czerwca br. w Poznaniu odbędzie swoje obrady kolejny XXXVIII WZD SEP. Zgodnie ze statutem Zjazd jest najwyższą władzą Stowarzyszenia. Do kompetencji Zjazdu należy m.in.: ocena działalności SEP i rozpatrzenie wniosku GKR w sprawie absolutorium dla Zarządu Głównego, wybór prezesa SEP oraz członków władz i organów centralnych Stowarzyszenia - Zarządu Głównego, Głównej Komisji Rewizyjnej, Głównego Sądu Koleżeńskiego i Komisji Wyborczej, nadawanie i pozbawianie godności Członka Honorowego SEP. Jesteśmy u końca kadencji 2014-2018 i zarazem u początków nowej kadencji 2018-2022. To dobra okazja do refleksji nad tym, czego dokonaliśmy w mijającej kadencji, z czego możemy czerpać satysfakcję i do zastanowienia się nad tym, co winniśmy zrobić w nadchodzącej kadencji, by nasza satysfakcja z działalności naszego koła, sekcji, komisji, Oddziału, komitetu, i wreszcie Stowarzyszenia była jeszcze większa. Kilka danych liczbowych świadczących o aktywności Zarządu Głównego i jego prezydium, także Rady Prezesów SEP, przedstawia się następująco: - liczba posiedzeń ZG - 40, - liczba posiedzeń Prezydium ZG - 39, - liczba podjętych uchwał - 295 do 25 kwietnia, - liczba posiedzeń Rady Prezesów SEP - 17. Za każdym z tych posiedzeń kryje się ogromny wysiłek intelektualny, logistyczny przygotowania merytorycznego i organizacyjnego obrad, zapewnienia uczestnikom odpowiednich warunków pracy i udziału w posiedzeniu. Liczba członków zwyczajnych SEP w 50 Oddziałach i 674 kołach na 31 grudnia 2016 r. wynosiła 22 227 osób, w tym: - do lat 40 - 7134 (32,1%), - inżynierowie - 12 059, - technicy - 5678, - pozostali - 4490, - kobiety - 2042 (9,2%), - mężczyźni - 20 185, - emeryci i renciści - 4175 (18,8%), - studenci i uczniowie - 3264 (14,7%), - członkowie wspierający na szczeblu centralnym i na szczeblu Oddziałów - 330 firm. Z informacji nt. realizacji wniosków z XXXVI WZD SEP wynika, że z ogólnej liczby 71 wniosków zrealizowano lub... więcej»

Międzynarodowa konferencja "Budowa elektrowni jądrowej. Technologia, finansowanie, bezpieczeństwo i zarządzanie projektem" (Krzysztof Woliński)
W dniu 23 kwietnia 2018 r. w Poznaniu, podczas Międzynarodowych Targów Energetyki EXPOPOWER, odbyła się konferencja poświęcona energetyce jądrowej. Organizatorami konferencji były Stowarzyszenie Elektryków Polskich i Międzynarodowe Targi Poznańskie. Patronat honorowy sprawowało Ministerstwo Energii.Uczestników z kraju i zagranicy powita... więcej»

Rozmowa z kandydatem na prezesa SEP - Piotrem Szymczakiem (Krzysztof Waldemar Woliński)
Z satysfakcją przyjąłem nominację Członków Honorowych SEP do pełnienia przeze mnie funkcji prezesa SEP w następnej kadencji. Ale jeszcze bardziej cieszy mnie poparcie w wyborach młodych elektryków. Z Piotrem Szymczakiem, prezesem Stowarzyszenia Elektryków Polskich w kadencji 2014-2018, rozmawiał Krzysztof Waldemar Woliński - redaktor naczelny miesięcznika Wiadomości Elektrotechniczne. Dobiega końca pierwsza kadencja pełnienia funkcji prezesa SEP. Jaki był SEP, kiedy Kolega zaczynał jako prezes? Pierwszą kadencję w roli prezesa SEP odebrałem jako legitymację do wprowadzenia zmian programowych w Stowarzyszeniu i organizacyjnych w Biurze SEP, wprowadzenia transparentnych zasad działania organów, zakończenia sporów pomiędzy członkami w myśl zasady "SEP - Stowarzyszeniem Przyjaciół". Wybór nie tylko dał mi osobistą satysfakcję, ale również siłę do koordynowania działań naszego Stowarzyszenia, w którym funkcjonuje przecież ponad 23 tys. członków, zgromadzonych w blisko 100 jednostkach organizacyjnych, w tym w 50 Oddziałach. Obejmując stanowisko prezesa SEP, uważałem, że powinniśmy budować mocną pozycję w strukturach demokratycznego państwa, włączyć się w rozwój polskiego przemysłu, promować rozwiązania techniczne, ale jednocześnie powinniśmy się bronić przed zbyt mocnym zbiurokratyzowaniem, "zurzędniczeniem". Na początku kadencji spotkałem się z wieloma problemami, które zostały wcześniej poruszone na Walnym Zjeździe Delegatów w Szczecinie i następnie zostały przedstawione w tzw. "Raporcie Otwarcia". Dokument jest wnikliwą diagnozą sytuacji SEP na początku kadencji. Ujawnił niepokojące zjawiska związane z naszą organizacją. Pracowaliśmy nad nim społecznie, sami - bez angażowania zewnętrznych firm audytorskich. Zajęło nam to trochę czasu, ponieważ chcieliśmy, żeby był on rzetelny. Wypływające wnioski wdrażaliśmy od razu, nie czekając na końcowe przyjęcie dokumentu. Udało się? Przez ostatnie cztery lata SEP utrzymało pozycję lidera... więcej»

2018-5

zeszyt-5501-wiadomosci-elektrotechniczne-2018-5.html

 
W numerze m.in.:
LUDZIE POLSKIEJ ELEKTRYKI - Doc. dr inż. Jan Andrzej Strojny (1933-2017) (Jan Strzałka)
Doc. dr inż. Jan Andrzej Strojny urodził się 21 czerwca 1933 r. we Lwowie. Jego rodzice to Tadeusz Strojny i Mieczysława Kamila z domu Mildner. Ojciec był nauczycielem fizyki (przed wojną we Lwowie, a po wojnie w Krakowie m.in. w I Liceum Ogólnokształcącym im. Nowodworskiego), a matka nauczycielką szkoły podstawowej, następnie poświęciła się prowadzeniu domu. Po ukończeniu szkoły podstawowej i liceum ogólnokształcącego kol. Jan Andrzej Strojny rozpoczął studia wyższe w 1951 r. na Politechnice Wrocławskiej, ukończył je w roku 1956 na Wydziale Elektryfikacji Górnictwa i Hutnictwa Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. W roku 1956 rozpoczął pracę w AGH w Katedrze Urządzeń Sieci Elektrycznych pod kierunkiem prof. Stanisława Bladowskiego. W roku 1965 uzyskał tytuł doktora nauk technicznych, w roku 1971 został mianowany docentem. W latach 1972-1989 był kierownikiem Zakładu Technologii Urządzeń Elektroenergetycznych. W kadencji 1975-1978 był prodziekanem Wydziału Elektrotechniki Górniczej i Hutniczej AGH. W latach 1978-1982 był zastępcą dyrektora, a w latach 1982-1984 dyrektorem Instytutu Elektroenergetyki AGH. Był promotorem czterech prac doktorskich oraz recenzentem kilkunastu. Jest autorem wielu prac naukowych i publikacji z zakresu elektroenergetyki, głównie w dziedzinie kondensatorów do kompensacji mo... więcej»

Zespół ekspertów Stowarzyszenia Elektryków Polskich - 44 ekspertów z 27 dziedzin elektryki (Janusz M. Kowalski)
Stowarzyszenie Elektryków Polskich (SEP) to największe i jedno z najstarszych (w 2019 r. świętować będzie 100-lecie powstania) stowarzyszenie naukowo-techniczne sfederowane w Naczelnej Organizacji Technicznej. Stowarzyszenie zrzesza: przedstawicieli nauki i gospodarki, przedsiębiorców i pracowników z obszaru elektroniki, elektrotechniki, energetyki i elektroenergetyki, informatyki i telekomunikacji, radiotechniki, optoelektroniki, bioniki, automatyki i robotyki oraz... więcej»

Zabezpieczenie nadrzędne rozdzielni średniego napięcia DOI:10.15199/74.2018.5.7
(Marcin Lizer, Błażej Sobczak)

W przypadku sieci rozdzielczych średniego napięcia, promieniowy, jednokierunkowy charakter przepływu mocy w tego typu sieciach pozwalał na realizację układów elektroenergetycznej automatyki zabezpieczeniowej tego typu sieci, na podstawie stosunkowo prostych kryteriów prądowych oraz zerowoprądowych. Konwencjonalne rozwiązania zabezpieczeń od skutków zwarć międzyfazowych w sieciach rozdzielczych średniego napięcia W sieciach takich bezpieczeństwo działania zwłocznych zabezpieczeń od skutków zwarć międzyfazowych (51) osiągane jest na zasadzie odstrojenia się ze współczynnikiem bezpieczeństwa kb = 1,2-1,5 od występujących w danym ciągu sieciowym prądów ruchowych. Czułość działania zabezpieczeń (51) sprawdzana jest dzięki porównaniu nastawienia prądu rozruchowego z minimalnym prądem zwarcia na końcu zabezpieczanego odcinka sieci. Zazwyczaj wymagane jest osiągnięcie w ten sposób współczynnika czułości na poziomie kc = 1,2-2. Czasy zwłoki działania zabezpieczeń (51) muszą być zestopniowane, aby możliwe było zachowanie selektywności działania. Zastosowanie niskich nastawień prądów rozruchowych i stopniowania czasów działania zabezpieczeń (51) pozwala realizować zdalne rezerwowanie się tych zabezpieczeń w ciągu liniowym zgodnie z rys. 1. Na przedstawionym schemacie (rys. 1) nastawienia prądów rozruchowych zabezpieczeń nadprądowych zwłocznych sieci promieniowej SN zostały skoordynowane w taki sposób, aby utrzymane zostało bezpieczeństwo pracy sieci (prądy rozruchowe odstrojone od występujących prądów obciążenia poszczególnych elementów sieci ze współczynnikiem bezpieczeństwa kb ≈ 1,2) ale jednocześnie, aby zabezpieczenia rezerwowały się wzajemnie w możliwie szerokim zakresie, z zachowaniem wymaganej czułości wykrywania zwarć. Przy tak przyjętych wymaganiach i nastawieniach, analizowane minimalne zwarcie dwufazowe zostanie wykryte przez zabezpieczenia (51) ujęte na rys. 1 czerwonym prostokątem, przy zachowaniu współczynnika czu... więcej»

Aktualne potrzeby eksploatacyjne sieci i urządzeń SN- nowe zadania zespołów automatyki zabezpieczeniowej DOI:10.15199/74.2018.5.3
(Dariusz Sajewicz, Mariusz Radziszewski)

Zakłócenia w systemie elektroenergetycznym to niekorzystny stan pracy, charakteryzujący się powstaniem warunków uniemożliwiających normalną pracę poszczególnych urządzeń wytwórczych, przesyłowo-rozdzielczych oraz po stronie odbiorców finalnych (przemysł). Zagrożenia to jedno z rodzajów zakłóceń, które mogą być czasowo tolerowane, jednak powinny być sygnalizowane obsłudze w celu usunięcia przyczyny zagrożenia przed upływem dopuszczalnego czasu trwania zakłócenia. Mogą to być np.: przeciążenia ruchowe, zmiany parametrów jakościowych dostarczanej energii elektrycznej, zjawisko ferrorezonansu. Znajomość zjawisk zachodzących podczas zakłóceń w systemie elektroenergetycznym uświadamia sens stosowania elektroenergetycznej automatyki zabezpieczeniowej oraz umożliwia zrozumienie wzajemnych powiązań pomiędzy urządzeniem zabezpieczającym a chronionym obiektem. Podstawowe funkcje elektroenergetycznej automatyki zabezpieczeniowej to: eliminowanie zakłóceń (funkcja realizowana przez automatykę zabezpieczeniową), zapewnienie odpowiednich parametrów dostarczanej energii (realizowane przez automatykę regulacyjną) oraz utrzymanie ciągłości dostawy energii (dzięki automatyce łączeniowej). Najnowsza generacja urządzeń elektroenergetycznej automatyki zabezpieczeniowej pozwala znacznie poszerzyć dostęp i wiedzę o bieżącym stanie chronionego obiektu przez diagnostykę aparatury łączeniowej (wyłączniki mocy) jak też chronionych obiektów (silników, transformatorów, linii), kontrolne pomiary energii, mocy i innych parametrów pomocnych w bilansowaniu energii oraz rejestrację i analizę jakości energii elektrycznej. W artykule przedstawiono zagrożenia występujące w pracy sieci i urządzeń SN w postaci: przeciążeń ruchowych, pogorszenia parametrów jakościowych energii elektrycznej w wyniku występowania wyższych harmonicznych oraz zjawiska ferrorezonansu. Omówiono przyczyny występowania i skutki tych zagrożeń dla chronionych obiektów oraz zaproponowano śro... więcej»

Pierwsza w Polsce rozbudowa istniejącej rozdzielnicy 110 kV GIS o pola innego producenta, gwarantująca pełną kompatybilność i funkcjonalność pracy rozdzielnicy DOI:10.15199/74.2018.5.6
(Zbigniew Janiak, Edwin Jęchorek)

Historia pierwszej polskiej rozdzielnicy GIS zaczęła się pod koniec lutego 2010 r. Na spotkaniu strategicznym kierownictwa ELEKTROBUDOWY SA zapadła wówczas decyzja o zaprojektowaniu rozdzielnicy wysokiego napięcia w izolacji gazowej SF6. Jak to się zaczęło, czyli początki GIS-a w ELEKTROBUDOWIE SA We wrześniu 2010 r. powstało Biuro Rozwoju Projektów Strategicznych na potrzeby projektu i realizacji rozdzielnicy GIS. Prototyp pola rozdzielnicy GIS został zaprezentowany we wrześniu 2011 r. na Targach Bielskich (ENERGETAB 2011). Pierwsza komercyjna rozdzielnica GIS została dostarczona na stację elektroenergetyczną 110/15 kV RPZ 11 Białystok w grudniu 2013 r., a w maju 2014 r. stacja wraz z rozdzielnicą GIS została odebrana i załączona do pracy. W tym miejscu należą się szczególne podziękowania przedstawicielom PGE Dystrybucja Oddział Białystok za pomoc i wyrozumiałość w procesie wdrożenia i uruchomienia pierwszej polskiej rozdzielnicy wnętrzowej 110 kV w izolacji gazowej. Od tego momentu ruszyły sukcesywne dostawy pól rozdzielni GIS do klientów. Wraz z dostawami pól ruszyła produkcja i dostawa opracowanych w ELEKTROBUDOWIE SA szynoprzewodów w izolacji gazowej SF6 (szynoprzewody GIL). Aktualnie wyprodukowano i dostarczono 79 pól rozdzielni GIS i ponad 190 metrów szynoprz... więcej»

2018-4

zeszyt-5483-wiadomosci-elektrotechniczne-2018-4.html

 
W numerze m.in.:
Medycyna typu AI wkracza do afrykańskich klinik wiejskich
Champlin C., Bell D., Schocken C.: AI Medicine Comes to Africa’s Rural Clinics. Smartphone-based diagnostic tools with an artificial intelligence upgrade could save millions of lives. IEEE Spectrum 2017 May. Opracował - Witold Bobrowski. W Stanach Zjednoczonych mówi się, że AI Medycyna wkracza do afrykańskich klinik wiejskich, a narzędzia diagnostyczne korzystające ze smartfonów, mogą ocalić miliony istnień. AI Medycyna jest skrótem od medycyny wykorzystującej sztuczną inteligencję (AI - Artificial Intelligence - sztuczna inteligencja). W ramach kampanii zapobiegania rakowi szyjki macicy w sześciu krajach afrykańskich, pod hasłem różowej i czerwonej wstążki (Pink Ribbon - Red Ribbon), organizacje pozarządowe współpracują z lokalnymi przychodniami zdrowia w ramach specjalnych wydarzeniach dotyczących badań przesiewowych i edukacyjnych. W wiejskich przychodniach w Kenii kobiety pojawiają się coraz częściej z zaskakującym żądaniem badań szyjki macicy. Ich zaangażowanie jest dobrym znakiem dla kampanii publicznej w zakresie ochrony zdrowia przeciwko rakowi szyjki macicy, prowadzonej w sześciu krajach afrykańskich. Korzystając z akcesoriów optycznych, które przesłaniając smartfon z Androidem i kamery, pracownicy służby zdrowia badają kobiety i wykrywają wczesne objawy raka, co umożliwia im natychmiastowe leczenie. Wkrótce to urządzenie diagnostyczne zostanie udoskonalone. Dzięki sztucznej inteligencji, technologia ta może służyć jako model inteligentnej opieki zdrowotnej w Afryce i poza jej granicami. Kampania dotycząca badań przesiewowych wykorzystuje techniki opracowane przez izraelską firmę MobileODT - skrót oznacza technologię wykrywania optycznego. Pracownicy służby zdrowia korzystają z technologii, zwanej zakresem lepszej oceny wzrokowej EVA (enhanced visual assessment). Smartfon zamienia się w urządzenie podobne do narzędzia, którego używają ginekolodzy do powiększania obrazu szyjki macicy. Aplikacj... więcej»

Targi Kielce 2018 (Krzysztof Woliński)
W dniach od 28 lutego do 1 marca br. odbyły się następujące imprezy targowe: XXI Międzynarodowe Targi Energetyki i Elektrotechniki ENEX, XVI Targi Odnawialnych Źródeł Energii ENEX - Nowa Energia, XIX Międzynarodowe Targi Ochrony Środowiska i Gospodarki Odpadami EKOTECH oraz Green City Expo. Patronat honorowy nad targami ENEX objęły: Ministerstwo Energii, Stowarzyszenie Elektryków Polskich, U... więcej»

Strategia sukcesu firmy Elektrometal Energetyka - rozmowa z prezesem Mariuszem Maślanym
Panie Prezesie, jakby Pan w kilku słowach opisał firmę Elektrometal Energetyka? Przede wszystkim jesteśmy dynamiczną spółką ze 100-procentowym kapitałem polskim. Produkujemy aparaturę rozdzielczą, łączeniową i zabezpieczeniową SN, co predysponuje nas do miana kompleksowego dostawcy usług na rynku elektroenergetycznym w sektorze średniego napięcia. Kompleksowego, ponieważ istniejemy w procesie od samego początku - od opracowania koncepcji, przez całościową realizację, aż do dokumentacji powykonawczej, uruchomienia i przekazania obiektu do eksploatacji. Wchodzimy w skład dużej, polskiej grupy Elektrometal, która zatrudnia obecnie ok. 500 osób przy przychodach na poziomie 200 mln zł i w tym roku obchodzi 70. rocznicę działalności. Tworzymy nową jakość w obszarach krajowej elektroenergetyki, bazując na synergii młodości i doświadczenia. Wykorzystując zaawansowane technologie, potrafimy efektywnie sprostać ponadstandardowym wymaganiom biznesowym. Spółka w ostatnich latach swojej działalności na mocno konkurencyjnym rynku zrealizowała wiele kluczowych projektów dla strategicznych odbiorców wszystkich obszarów energetyki: dystrybucyjnej, zawodowej, przemysłowej, kopalnianej i trakcyjnej. Nasza lista referencyjna obejmuje najważniejsze spółki elektroenergetyczne w Polsce: PGE Dystrybucja, PGE GiEK, PGE Energia Ciepła, innogy Stoen Operator, KGHM Polska Miedź, Energa Operator, Enea Operator, Tauron Dystrybucja, Tauron Wytwarzanie, Tauron Wydobycie, PERN, PKP Energetyka, PGG, JSW, Grupa AZOTY i wiele innych. Jak widać, trzon naszej działalności, tj. rozdzielnice SN e2ALPHA, aparatura łączeniowa e2BRAVO oraz automatyka zabezpieczeniowa (EAZ) e2TANGO, zyskały uznanie wiodących i kluczowych odbiorców. Co przyczyniło się do tego, że w tak krótkim czasie najważniejsi gracze rynku elektroenergetyki obdarzyli Was aż takim zaufaniem? Na pierwszym miejscu każdej profesjonalnej firmy stoi zawsze kli... więcej»

Innowacyjna technologia odzysku energii mechanicznej drgań obiektów
Tom Krupenkin i in. "Bubbler: A Novel Ultra-High Power Density Energy Harvesting Method Based on Reverse Electrowetting". A Nature Research Journal online, https://www.nature.com/articles/srep16537. Opracował - Piotr Olszowiec. Jednym ze znanych źródeł energii wciąż oczekujących na wykorzystanie przez człowieka jest ruch rozmaitych konstrukcji, ciał i mediów. Przełomową technologią w tej dziedzinie może okazać się sposób utylizacji energii mechanicznej rozpraszanej bezużytecznie podczas drgań obiektów, w tym np. w trakcie chodu człowieka. Dotychczas jej efektywne wykorzystanie było niemożliwe z powodu braku odpowiedniego przetwornika, realizującego konwersję tej odpadowej energii na elektryczność. Dzięki wynalazkowi firmy InStep NanoPower moc tracona przez piechura będzie przekształcana na elektryczną z możliwością przesyłania do osobistego odbiornika. Istota tego przełomowego rozwiązania polega na zastosowaniu nowego sposobu uzyskiwani... więcej»

LUDZIE POLSKIEJ ELEKTRYKI Inżynier Mieczysław Konstanciak (1931-2008) (Krystian Chrzan)
Mieczysław Konstanciak urodził się 23 września 1931 r. w miejscowości Zaścianek (powiat Słonin). Ojciec Michał był kombatantem wojny polsko-bolszewickiej, osadnikiem wojskowym, który otrzymał ziemię, by stworzyć gospodarstwo rolne. Matka miała na imię Józefa, z domu Kozakiewicz. Młodszy brat Zbigniew urodził się w 1938 r. 10 lutego 1940 r. cała rodzina została zesłana do Nowego Rasztadu w rejonie tocimskim, obwód Wołogda k. Archangielska. 23 sierpnia 1944 r. zostali odesłani do obwodu odeskiego, a w lutym 1946 r. przyjechali na Dolny Śląsk i po kilku miesiącach otrzymali gospodarstwo rolne w Widawie pod Wrocławiem (obecnie w granicach miasta). Mieczysław Konstanciak przez dwa lata chodził do szkoły pods... więcej»

2018-3

zeszyt-5442-wiadomosci-elektrotechniczne-2018-3.html

 
W numerze m.in.:
Czy drony mogą dostarczać towary?
The Economist 2017 June. Can drones deliver the goods? Why the wait for delivery drones may be longer than expected. Carrying cargo is a lot more complicated than carrying a camera. Opracował - Witold Bobrowski.Istnieje ogromna dysproporcja pomiędzy komercyjnymi aplikacjami firm zajmujących się dronami, które prowadzą działalność w dziedzinach, takich jak: budowa, inspekcja czy rolnictwo oraz publicznym postrzeganiem dronów komercyjnych. W mediach dominuje jedna konkretna aplikacja - dostawa. Eksperymentalne dostawy paczek, pizzy i innych przedmiotów budują wizje niebios napełnionych przez pakunki przewożone przez drony tam i z powrotem. Chociaż firmy dostawcze i logistyczne są zainteresowane dronami, wiele innych firm zajmujących się dronami nie jest zainteresowanych dostawami. To nie jest na naszym bezpośrednim radarze - stwierdził Paul Xu z DJI (Dà-Jiāng Innovations).Astro Teller, szef X, półtajnego laboratorium badawczego Google, jest jednym z niewielu szczęśliwców, którzy otrzymali dostawę w samolocie przez drona. Został on wysłany we wrześniu ubiegłego roku w ramach testu przeprowadzonego w Wirginii przez Project Wing, programu Google’a dostarczania pakunków do obiektów latających. Te maszyny są budowane w różnych kształtach: niektóre są nazywane Opiekunami ogonów (tail-sitters), ze skrzydłami latającymi zdolnymi do odwrócenia się w górę i unoszenia się. Inne są dronami ze stałymi skrzydłami powiększonymi przez wirniki osi pionowej, jak na dronach czterosilnikowych. Obydwa modele łączą zalety samolotów o stałych skrzydłachw celu zapewnienia stabilnego lotu na długich dystansach, a także wielozadaniowego - do startu i lądowania. Dostarczając pakiet, drony nie lądują, ale pływają nad odbiorcą i używają wciągarki do obniżenia ładunku - w przypadku dr. Tellera, świeżo przygotowanego dania meksykańskiego burrito. Odbie... więcej»

WYDAWNICTWA
Nauka robotyki z językiem Python Analizy sieciowe w planowaniu rozwoju systemu elektroenergetycznego Lentin Joseph (tłum. Radosław Meryk): Nauka robotyki z językiem Python. Wydawnictwo HELION, Gliwice 2016.W Przedmowie czytamy: Książka (…) koncentruje się na budowie od podstaw autonomicznych, mobilnych robotów i programowaniu ich za pomocą Pythona. Robot opisany w książce to robot-służący (…), omówiono procedurę krok po kroku budowania takiego robota. Książka jest podręcznikiem dla: przedsiębiorców, którzy chcą odkrywać dziedzinę robotyki usługowej, profesjonalistów, którzy chcą zaimplementować więcej funkcji do swoich robotów, dla badaczy, którzy chcą dowiedzieć się więcej o robotach i dla hobbystów lub studentów, którzy chcą się nauczyć robotyki. Autor omawia następujące zagadnienia: Wprowadzenie do robotyki - czym jest robot, skąd pochodzą roboty?, Co można znaleźć w robocie?, Jak budujemy robota, Projekt mechaniki robota usługowego - wymagania dla robota usługowego, mechanizm napędowy robota, instalacja oprogramowania LiberCAD, Bender i MeshLab, tworzenie rysunków CAD 2D robota z wykorzystaniem programu LiberCAD, praca z modelem 3D robota z wykorzystaniem programu Bender, Symulacja robota z wykorzystaniem systemów ROS i Gazebo - symulacja robota, Projektowanie sprzętu robota ChefBot - specyfikacja sprzętu robota ChefBot, schemat blokowy robota, opis działania sprzętu robota ChefBot, Aktuatory i enkodery kół - podłączenie motoreduktora DC z kontrolerem Tiva C LaunchPad, podłączenie enkodera kwadraturowego do kontrolera Tiva C LaunchPad, praca z aktuatorami Dynamixel, Wykorzystanie sensorów - ultradźwiękowe sensory odległości, sensor odległości na podczerwień, inercyjne jednostki pomiarowe (IMU), kod interfejsu sensora MPU 6050 z kontrolerem Launchpad z wykorzystaniem DMP w środowisku Energia, Programowanie sensorów wizji z wykorzystaniem języka Python i systemu ROS - lista sensorów wizji dla... więcej»

Komitet Automatyki Elektroenergetycznej SEP (Krzysztof Woliński)
1 lutego 2018 r. w Warszawie odbyło się Walne Zebranie Komitetu Automatyki Elektroenergetycznej (KAE) SEP. Celem spotkania było podsumowanie działalności w kadencji 2014-2018 oraz wybór władz KAE SEP na nową kadencję. Komitet zrzesza aktualnie 140 członków i jego działalność w okresie sprawozdawczym koncentrowała się głównie na organizacji konferencji i seminariów. Zebranych oraz prezesa SEP - Piotra Szymczaka powitał przewodniczący KAE SEP prof. Eugeniusz Rosołowski. Przedstawił program zebrania oraz zaproponował wybór przewodniczącego zebrania. Obrady poprowadził kol. Krzysztof Borkiewicz. Prezes SEP Piotr Szymczak pogratulował członkom Komitetu sukcesów w działalności na forum Stowarzyszenia oraz przedstawił program działalności SEP w najbliższym czasie. Następnie wręczył odznaczenia i medale SEP przyznane przez Zarząd Główny SEP z okazji 30-lecia powstania Komi... więcej»

Koncepcja procedury doboru zaczepu przesuwnika fazowego włączanego do sieci elektroenergetycznej DOI:10.15199/74.2018.3.5
(Mateusz Szablicki, Piotr Rzepka, Rafał Czapaj, Marek Głaz, Stanisław Pokora, Robert Trębski)

Przesuwniki fazowe (PF) w sieci elektroenergetycznej pozwalają kształtować rozpływ mocy czynnej, co jest bardzo korzystne dla operatora tej sieci. Sterowanie PF (realizowane zmianą zaczepów PF) umożliwia zmianę wartości (także kierunku przepływu) mocy, nie tylko w gałęzi z PF, ale również w ich otoczeniu sieciowym [2, 5]. Jednak podczas włączania PF mogą występować gwałtowne zmiany warunków pracy sieci, niepożądane dla jej bezpiecznej i niezawodnej pracy [1, 4]. Włączaniu PF mogą towarzyszyć znaczne udary prądowe i gwałtowne zmiany rozpływu mocy czynnej. W skrajnie niekorzystnej sytuacji może to być przyczyną awarii i zbędnych wyłączeń w sieci (także nieuzasadnionego wyłączenia dopiero co włączonego PF). Definiuje to oczekiwania operatorów sieci - zmiany warunków pracy sieci, wywołane włączeniem PF, powinny zostać wyeliminowane lub przynajmniej zminimalizowane. Dlatego znalezienie rozwiązania umożliwiającego ograniczenie niepożądanych skutków włączania PF jest bardzo ważne, mimo stosunkowo rzadkiej potrzeby włączania PF (zwykle po planowych przestojach eksploatacyjnych PF lub rzadziej awaryjnych ich wyłączeniach, także wyłączeniach linii z PF w następstwie zaistniałych zakłóceń). W artykule przedstawiono charakterystykę zmian warunków pracy sieci elektroenergetycznej towarzyszących włączaniu PF, zależnie od ustawionego w nich zaczepu oraz warunków pracy otoczenia sieciowego PF. Przyjęta metodyka badań obejmowała zarówno stan dynamiczny w początkowych chwilach czasowych operacji włączania PF, jak i stan quasi-ustalony po jego włączeniu. Do celów badań symulacyjnych opracowano m.in. dokładny model dynamiczny PF zainstalowany w stacji Mikułowa (MIK) oraz modele otoczenia sieciowego stacji MIK i Hagenwerder (HAG), do której są przyłączone napowietrzne linie 400 kV z PF. Zrealizowane wieloscenariuszowe badania symulacyjne pozwoliły zidentyfikować parametry pracy otoczenia sieciowego PF, których wpływ na skalę negatywnych zjawisk ... więcej»

XXVI Międzynarodowe Targi Sprzętu Oświetleniowego ŚWIATŁO 2018, XVI Międzynarodowe Targi Sprzętu Elektrycznego i Systemów Zabezpieczeń ELEKTROTECHNIKA 2018 (Krzysztof Woliński)
W dniach 31 stycznia - 2 lutego 2018 r. w Warszawskim Centrum Wystawienniczym EXPO XXI odbyły się kolejne edycje Targów Światło, Elektrotechnika oraz Wystawa TELETECHNIKA.Targom towarzyszyło kilkanaście szkoleń dla: projektantów, architektów, wyższej kadry dozoru technicznego oraz dla osób odpowiedzialnych za inwestycje w energetyce, budownictwie,... więcej»

2018-2

zeszyt-5413-wiadomosci-elektrotechniczne-2018-2.html

 
W numerze m.in.:
Czesław Wacław Rajski (1905-1992) - inżynier elektronik, specjalista telekomunikacji, teorii obwodów i systemów, teorii informacji oraz zastosowań statystyki matematycznej w przemyśle (Andrzej Marusak)
Urodzony w Kijowie na Ukrainie (30 kwietnia 1905 r.) jako syn Kazimierza i Zofii z Linowskich. Maturę uzyskał w Gimnazjum Męskim im. W. Górskiego w Warszawie (1922 r.). Studia podjął na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej, które ukończył w roku 1929 specjalizując się w tzw. prądach słabych. Do wybuchu II wojny światowej pracował jako konstruktor w Państwowych Zakładach Tele- i Radiotechnicznych (PZT) w Warszawie. Najważniejszą konstrukcją wykonaną w PZT pod Jego kierownictwem była międzymiastowa tzw. bezsznurowa centrala telefoniczna dla Warszawy, bardzo nowoczesna w owych czasach. Niektóre jej rozwiązania jeszcze po wojnie uchodziły za nowoczesne. W latach międzywojennych wynalazł i opatentował system modulacji lampowych nadajników telegraficznych, który wszedł do produkcji. Był kilkakrotnie członkiem delegacji polskiej na kongresach CCIF (Comité Consultatif International pour les Communications Téléphoniques a Grandes Distances). Okres okupacji niemieckiej spędził w Warszawie. Na początku roku 1945 wrócił do przerwanej pracy zawodowej w tej samej wytwórni PZT, tym razem na stanowisko dyrektora naczelnego (1945-1948). W okresie 3 lat pracy na tym stanowisku zdołał częściowo odbudować i uruchom... więcej»

Badania symulacyjne stanów przejściowych w sieci elektroenergetycznej ze wstawką prądu stałego LCC lub VSC na przykładzie mostu energetycznego Polska - Litwa DOI:10.15199/74.2018.2.2
(Adrian Halinka, Piotr Rzepka, Paweł Sowa, Mateusz Szablicki)

Stałoprądowe łącze Back-to-Back (B2B - łącze B2B to wstawka stałoprądowa, której przekształtniki AC-DC-AC są zlokalizowane w jednym miejscu, łącze B2B nie służy do realizacji przesyłu mocy na duże odległości) w uproszczeniu to "kompaktowe" łącze (wstawka) prądu stałego HVDC (High Voltage Direct Current), które wykorzystuje się zwykle do połączenia ze sobą niesynchronicznie pracujących systemów elektroenergetycznych. Układy tego typu cechują się możliwością precyzyjnej kontroli przepływów mocy, pozwalając na ściśle określoną wymianę handlową jak i kontrolowaną korektę bilansu mocy w sytuacjach awaryjnych w systemie elektroenergetycznym (SEE). W ostatniej dekadzie odnotowano znaczący wzrost liczby łączy prądu stałego. Jest to spowodowane głównie czynnikami związanymi z rozwojem i ugruntowaniem się technologii łączy prądu stałego [1] oraz czynnikami związanymi ze zmianą sektora wytwórczego systemów elektroenergetycznych [4]. Łącza HVDC, w tym B2B, cechują się dość specyficznymi właściwościami z punktu widzenia ich oddziaływania na SEE w stanach zakłóceniowych w SEE - urządzenia tego typu mogą pogłębiać występujące stany przejściowe. Symulacyjne rozpoznanie potencjalnych zagrożeń, jakie może nieść ze sobą instalacja łącza w SEE, powinno być jednym z podstawowych działań, dającym możliwości predykcyjnego przygotowania się do niekorzystnych sytuacji. W artykule przedstawiono wybrane wyniki badań symulacyjnych, najważniejsze wnioski dotyczą m.in. możliwych interakcji pomiędzy B2B LCC (Line Commutated Converters) lub B2B VSC (Voltage Source Converters) a SEE oraz ocenę właściwości porównywanych technologii wykonania łączy B2B, przeprowadzonych z punktu widzenia ich funkcjonalności w SEE. Założenia realizacji badań i metodyka oceny uzyskanych wyników Badania symulacyjne koncentrowały się na analizie elektromagnetycznych stanów przejściowych obserwowanych w układzie sieciowym z łączem B2B. Analizowane stany wywołane były różnego ro... więcej»

XX Jubileuszowe Sympozjum Oddziału Poznańskiego SEP "Sieci i instalacje 2017" (Ryszard Niewiedział)
W dniach 22 i 23 listopada 2017 r. w Centrum Kongresowym Instytutu Ochrony Roślin w Poznaniu odbyło się XX Jubileuszowe Sympozjum z cyklu "Współczesne urządzenia oraz usługi elektroenergetyczne, telekomunikacyjne i informatyczne". Sympozja te - zgodnie ze swoją wieloletnią tradycją - stanowią forum wymiany doświadczeń między specjalistami szeroko pojętej elektryki: elektrotechników, energetyków, elektroników, teletechników, automatyków, informatyków. Bieżąca edycja Sympozjum miała tytuł: "Sieci i instalacje 2017". Tematyka XX Sympozjum obejmowała następujące zagadnienia: - elektromobilność w Polsce - stan aktualny, - infrastruktura krajowej sieci elektroenergetycznej w XXI w., - od wyłącznika do IoT - ewolucja funkcjonalności instalacji elektrycznych w budynkach, - projektowanie i eksploatacja sieci przesyłowych, rozdzielczych i dystrybucyjnych, - projektowanie i eksploatacja instalacji w obiektach klasycznych i inteligentnych, - wybrane zagadnienia z ochrony przeciwporażeniowej, przeciwprzepięciowej i odgromowej, - sterowanie, monitorowanie i zarządzanie w elektroenergetyce.Organizatorami Sympozjum byli: Oddział Poznański Stowarzyszenia Elektryków Polskich im. prof. Józefa Węglarza, Wydział Elektryczny Politechniki Poznańskiej oraz Wielkopolska Okręgowa Izba Inżynierów Budownictwa. Sympozjum odbywało się pod patronatem medialnym: Wiadomości Elektrotechnicznych, Biuletynu Organizacyjnego i Naukowo-Technicznego SEP - SPEKTRUM, Miesięcznika Stowarzyszenia Elektryków Polskich - INPE oraz elektro.info. Celem XX Jubileuszowego Sympozjum było przedstawienie najnowszych osiągnięć naukow... więcej»

Diagnostyka obwodów zasilania napięciem liczników energii
Na podstawie materiałów firmowych http://www.oltest.com.ua/ - opracował Piotr Olszowiec. Dla zapewnienia dokładności wskazań liczników energii elektrycznej (ogólnie wszystkich przyrządów pomiarowych, zabezpieczeniowych itp.) konieczne jest ograniczenie strat napięcia między zaciskami uzwojenia wtórnego przekładnika napięciowego i danym aparatem. Przyrząd ten powinien bowiem otrzymywać z przekładnika napięcie bez żadnej straty (spadku). Z powodu rezystancji przewodów łączących nie jest to oczywiście w praktyce spełnione. Znanych jest kilka metod pomiaru tej straty/spadku napięcia, jednak one wszystkie są obarczone pewnymi wadami. Podstawową niedogodnością jest warunek jedno... więcej»

Spotkanie świąteczno-noworoczne Stowarzyszenia Elektryków Polskich (Krzysztof Woliński)
15 grudnia 2017 r. odbyło się coroczne tradycyjne spotkanie świąteczno-noworoczne przyjaciół i sympatyków SEP. Przyjaciele i zaproszeni goście spotkali się w Warszawskim Domu Technika NOT w Warszawie. Zebranych powitał piękną muzyką Johanna Straussa Syna - "Walc Potpourri" Kwartet Smyczkowy Kwadrat z harfą.Prowadzącym spotkanie był Robert Tondera - aktor Teatru Rampa w Warszawie. Powitał serdecznie przybyłych na spotkanie członków i sympatyków SEP oraz zaproszonych gości. W imieniu organizatorów podziękował sponsorom spotkania, firmom: Schneider Electric Polska, Trakcja PRKiI, ELSTER-PKP, Centrum Targowo- -Wys... więcej»

2018-1

zeszyt-5404-wiadomosci-elektrotechniczne-2018-1.html

 
W numerze m.in.:
Wykorzystanie pyłu ceramicznego wytworzonego z wyeksploatowanych izolatorów elektrycznych jako napełniacza do zapraw cementowych DOI:10.15199/74.2018.1.8
(Bartosz Zegardło, Paweł Woliński, Marta Chodyka, Daniel Tokarski, Paweł Ogrodnik)

Masowa produkcja oraz popularność produktów ceramicznych generuje problem ich odpadów. Zalety ceramiki, głównie wytrzymałość [1] oraz odporność na warunki środowiskowe, stają się poważną wadą w stosunku do produktu odpadowego. Okres biodegradacji produktów ceramicznych w środowisku naturalnym szacuje się na ok. cztery tysiące lat. Tak duży czas rozpadu automatycznie wymusza opracowanie metod wtórnego wykorzystania odpadowych produktów ceramicznych. Zagadnienie to dotyczy również ceramicznych izolatorów elektrycznych. Ceramiczne izolatory elektryczne to elementy stosowane w elektroenergetyce do podtrzymywania i izolowania elementów przewodzących [2, 6, 7]. Izolatory mogą być w pełni zabudowane lub też mieć przestrzeń pustą we wnętrzu. Ze względu na miejsce zastosowania izolatory dzieli się na: liniowe, stojące, wsporcze, kołpakowe, odciągowe itp. Główną funkcją izolatorów elektrycznych jest funkcja izolacyjna. Ich rolą poboczną jest przenoszenie siły powstałej od wiszących przewodów. Ze względu na to, że izolatory elektryczne w liniach napowietrznych pracują stale w warunkach oddziaływań czynników środowiskowych takich jak: zawilgocenie, procesy zamarzania i rozmarzania materiału, z którego są one wykonywane musi być wytrzymały oraz odporny na te niekorzystne czynniki. Pomimo tego, że w technologii produkcji izolatorów elektrycznych pojawiają się nowoczesne materiały, takie jak: kompozyty żywiczne czy kauczuki sylikonowe, które również spełniają stawiane im wymagania,... więcej»

Wybrane cechy metrologiczne systemów WAMS (Mariusz Talaga, Adrian Halinka)
Zadaniem systemu pomiarowego jest dostarczenie danych obiektowych (procesowych), które następnie są wykorzystywane do realizacji konkretnego celu. Aby osiągnięcie celu było możliwe, system pomiarowy powinien z jednej strony mieć odpowiednie właściwości metrologiczne, z drugiej - być wyposażony w skuteczny i niezawodny sposób przekazywania danych pomiarowych i sposób zarządzania tymi danymi. Przykładem takiego systemu w elektroenergetyce może być system pomiarów rozliczeniowych energii elektrycznej, dla którego ściśle są zdefiniowane wymagania dla urządzeń pomiarowych, procedury ich certyfikacji i sprawdzeń okresowych, opracowany jest system przekazywania danych, jak i zarządzanie tymi danymi (walidacja, redundancja, bilansowanie, rozliczenia itp.). Rozliczeniowy charakter pomiarów dokonywany w tym systemie wymaga odniesienia do wzorca (etalonu), wg określonych procedur wypracowanych w Polsce przez Główny Urząd Miar (GUM). Określenie cech systemu pomiarowego Wymagania w stosunku do systemu pomiarowego powinny być zdefiniowane w taki sposób, aby z jednej strony umożliwić realizację określonego celu, z drugiej strony uwzględniać: współczesną wiedzę w tym zakresie, możliwości techniczne, warunki pracy w miejscu zainstalowania urządzeń pomiarowych, dostęp do danych pomiarowych, procedury sprawdzeń okresowych itp. Zdefiniowane cechy systemu pomiarowego powinny być technicznie i ekonomicznie uzasadnione, aby cel został osiągnięty w sposób optymalny. Coraz większa precyzja procesów pomiarowych (przy malejących kosztach ich wykonania) stawia systemom pomiarowym wysokie wymagania. Dzięki temu zwiększają się również wymagania w tym zakresie. Przykładem może być system smart grid, jednak w tym przypadku wydaje się, że pojęcie to jest zbyt obszerne, a określone cele zbyt ogólne, aby na tej podstawie mogły powstawać konkretne wymagania dla systemów pomiarowych. Dlatego raczej zostaną sformułowane wymagania w celu realizacji poszczególnych... więcej»

Elektryfikacja kopalń do 1945 r. DOI:10.15199/74.2018.1.7
(Stefan Gierlotka)

Początki elektryfikacji górnictwa rozpoczęły się w 1875 r., gdy w kopalniach brytyjskich i niemieckich zainstalowano pierwsze elektryczne lampy oświetleniowe. Na Śląsku pierwsze elektryczne lampy do oświetlania nadszybia i sortowni zainstalowano w kopalni Matylda w 1879 r. Pierwsze oświetlenie elektryczne na dole do oświetlenia podszybia wykonano w 1882 r. w: kopalni Hohenzollern (Szombierki), kopalni Giesche i kopalni Ferdinand w Katowicach. W następnych latach oświetlenie elektryczne na dole stosowane było w większości kopalń na Śląsku. Pierwsze instalacje oświetleniowe były zasilane prądem stałym o napięciu 65 V. Stosowane wówczas żarówki nie miały opraw, a były zawieszane za pomocą haczyków na gołych przewodach elektrycznych. Ponieważ głębokość kopalń nie była wtedy duża - ok. kilkudziesięciu metrów, źródłem prądu była ustawiona na nadszybiu prądnica napędzana silnikiem parowym. Osobistych elektrycznych lamp akumulatorowych używali od 1890 r. angielscy górnicy. Takie lampy zakupiła w Londynie kopalna Królowa Luiza w Zabrzu. W 1927 r. produkcję lamp elektrycznych dla górnictwa rozpoczęła niemiecka firma Friemann&Wolf w Zwickau, która w 1929 r. uruchomiła filię w Katowicach. Lampy były przeznaczone do pracy w wyrobiskach zagrożonych występowaniem metanu. Od 1930 r. przodki zagrożone metanem zaczęto oświetlać... więcej»

Poszukiwanie najlepszej definicji pojęcia "napięcie dotykowe rażeniowe" DOI:10.15199/74.2018.1.1
(Witold Hoppel)

Jednym z najważniejszych pojęć w zagadnieniach ochrony od porażeń jest "napięcie dotykowe rażeniowe" (nazwa wg [2]), którego definicja na przestrzeni lat zmieniała się. Ważność tego pojęcia wynika z faktu, że jest ono najbardziej czytelnym oraz pewnym kryterium, czy projektowana lub badana instalacja uziemiająca jest bezpieczna. Przeważnie dopuszczalne rezystancje uziemień ochronnych wyprowadzane są na podstawie dopuszczalnych wartości napięć dotykowych rażeniowych, dla słupów linii napowietrznych na podstawie dopuszczalnych napięć dotykowych spodziewanych. Mechanizm powstawania napięcia dotykowego rażeniowego jest ogólnie znany i jedną z możliwości pokazano na rys. 1. Może się wydawać, że definicje "napięcia dotykowego rażeniowego" i bardzo zbliżonego do niego "napięcia dotykowego spodziewanego" są jasne i ugruntowane. I tak mniej więcej było do czasu opublikowania w marcu 2017 r. normy [1], która wprowadziła dla urządzeń o napięciu powyżej 1 kV definicję z IEV ("Międzynarodowy słownik elektrotechniczny") dostosowaną przede wszystkim do instalacji niskiego napięcia, dodatkowo zmieniając samo pojęcie. Na marginesie - wspominana norma [1] została opublikowana w sposób nadzwyczaj niestaranny z mnóstwem błędów merytorycznych i językowych. Autor pracuje nad krytycznym artykułem dotyczącym tej normy. W dalszej części niniejszego artykułu będzie się używać skrótu WN dla urządzeń o napięciu powyżej 36 kV, SN dla urządzeń o napięciu powyżej 1 kV do 36 kV włącznie, a dla urządzeń o napięciu do 1 kV - skrótu nn. Czy część czynna jest częścią przewodzącą? Pytanie w pierwszej chwili wydaje się zupełnie dziwne - zakłada się: aby "coś" było częścią czynną musi przewodzić prąd elektryczny. Przytoczonych zostanie kilka definicji, przy czym w innych normach są one bardzo zbliżone i raczej zgodne: Część czynna - przewód lub część przewodząca przeznaczona do pracy pod napięciem w warunkach normalnych, łącznie z przewodem neutralnym, lecz z w... więcej»

Stan aktualny i trendy rozwojowe w rozwiązaniach regulacji napięcia w układzie generator - stacja KSE (Władysław Przytocki)
Krajowy System Elektroenergetyczny wg definicji można uważać za zbiór urządzeń przeznaczony do: wytwarzania, przesyłu, rozdziału, magazynowania i użytkowania energii elektrycznej, połączonych ze sobą funkcjonalnie w system umożliwiający realizację dostaw energii elektrycznej na terenie kraju w sposób ciągły i nieprzerwany. Podstawowymi elementami tego systemu są: - węzły wytwórcze, w skład których wchodzą: generatory, transformatory blokowe, stacje elektroenergetyczne 400 kV, 220 kV, - stacje elektroenergetyczne wraz z transformatorami systemowymi, - sieć przesyłowa o napięciu 400 kV i 220 kV (sieć przesyłowa jest siecią ogólnopolską, zarządza nią operator systemu przesyłowego OSP, czyli Polskie Sieci Elektroenergetyczne PSE). Krajowy System Elektroenergetyczny jest powiązany z systemami innych krajów w ramach systemu UCTE, dzięki któremu można podjąć współpracę w zakresie przesyłu energii elektrycznej. Należą do niego operatorzy systemów przesyłowych z 20 krajów, - sieci rozdzielcze (dystrybucyjne), w skład których wchodzą linie i stacje rozdzielcze o napięciu 110 kV, sieci średniego i niskiego napięcia, węzły wytwórcze przyłączone do tych sieci oraz baterie kondensatorów. Sieci dystrybucyjne są zarządzane przez regionalnych operatorów systemu dystrybucyjnego (np. Enea, Energa, STOEN itp.). Praca sieci 110 kV w większości jest koordynowana przez OSP. Rys historyczny Do końca lat 80. w organizacji systemu energetycznego można wyróżnić było dwa podstawowe elementy: - elektrownie wraz z rozdzielniami napięć: 400 kV, 220 kV i 110 kV, zwanych przyelektrownianymi, - transformatorowe stacje elektroenergetyczne. Ten podział skutkował również sposobem regulacji napięcia. Napięcie na rozdzielniach przyelektrownianych było regulowane za pomocą układu ARNE, który sterował nastawnikami napięcia generatorów oraz sterował również przełącznikami zaczepów transformatorów i autotransformatorów zainstalowanych w tych rozdzielniach. Wraz ze... więcej»

Redakcja:
ul. Ratuszowa 11, pok. 739
03-450 Warszawa
tel.: (22) 619 43 60, (22) 818 95 30
faks: (22) 619 43 60
e-mail: red.we@sigma-not.pl
www: http://wiadomoscielektrotechniczne.pl/

Czasopisma Wydawnictwa SIGMA-NOT można zaprenumerować w jednym z następujących wariantów: 

· Prenumerata roczna, półroczna i kwartalna czasopism w wersji papierowej,

· Prenumerata roczna w wersji PLUS (wersja papierowa i dostęp do Portalu Informacji Technicznej www.sigma-not.pl w ramach zaprenumerowanego tytułu),

· Prenumerata ulgowa – z rabatem wg cennika (przysługuje osobom fizycznym, należącym do stowarzyszeń naukowo-technicznych oraz studentom i uczniom szkół zawodowych),

· Prenumerata ciągła w wersji PLUS – z 10% rabatem na każdy zaprenumerowany tytuł uzyskiwanym po podpisaniu umowy z Wydawnictwem SIGMA-NOT, przedłużanej automatycznie z roku na rok aż do momentu złożenia rezygnacji,

· Prenumerata zagraniczna – wysyłka czasopisma za granicę za dopłatą 100% do ceny prenumeraty krajowej.

 

Cennik prenumeraty 30 tytułów Wydawnictwa SIGMA-NOT (2015 rok)

 

Prenumeratę można zamówić bezpośrednio w Zakładzie Kolportażu Wydawnictwa SIGMA-NOT:

telefonicznie: (22) 840 30 86 lub 840 35 89 lub faksem: (22) 891 13 74, 840 35 89, 840 59 49

mailem: prenumerata@sigma-not.pl lub na stronie: www.sigma-not.pl

listownie: Zakład Kolportażu Wydawnictwa SIGMA-NOT Sp. z o.o., ul. Ku Wiśle 7, 00-707 Warszawa

oraz dokonując wpłaty na konto Wydawnictwa SIGMA-NOT Sp. z o.o.:
ul. Ratuszowa 11, 00-950 Warszawa, skr. poczt. 1004,
nr konta 24 1020 1026 0000 1002 0250 0577

 

Ogólne warunki prenumeraty czasopism fachowych Wydawnictwa SIGMA-NOT

 

Prenumeratorzy, którzy mają wykupioną prenumeratę u innego kolportera, mogą dokupić dostęp do Portalu w cenie 90 zł (netto) na rok, po przedstawieniu dowodu wpłaty na prenumeratę. Należy go przesłać do Zakładu Kolportażu wraz z zamówieniem na dostęp do Portalu Informacji Technicznej: mailem: kolportaz@sigma-not.pl lub faksem 22 891 13 74 

 

Informacja

Jeżeli zamawiana prenumerata, obejmuje numery na przełomie roku 2015/2016, to otrzymają Państwo dwie faktury. Jedna faktura na numery z 2015 roku, natomiast druga na numery z 2016 roku wg cennika na 2015 rok.

Formularze zamówienia na prenumeratę czasopism Wydawnictwa SIGMA-NOT dostępne są  na stronach poszczególnych tytułów, a formularz zbiorczy (umożliwiający zaprenumerowanie od razu kilku tytułów) – po kliknięciu w pole poniżej. 

·  FORMULARZ ZAMÓWIENIA - CZASOPISMA WYDAWNICTWA SIGMA-NOT

 

Prenumerata ciągła

Ta oferta, wprowadzona została z myślą o Państwa wygodzie, to tak zwana Prenumerata ciągła w wersji PLUS. Państwo zamawiacie nasze czasopisma tylko raz, a prenumerata przedłużana jest przez nas automatycznie z roku na rok, aż do momentu złożenia przez Państwa rezygnacji. Korzystając z tej oferty, nie musicie Państwo pamiętać pod koniec każdego roku o odnowieniu prenumeraty na rok następny, a ponadto Wydawnictwo SIGMA-NOT udzieli Państwu 10% bonifikaty na prenumerowane tytuły oraz na dostęp do Portalu Informacji Technicznej.

· FORMULARZ ZAMÓWIENIA Prenumeraty Ciągłej (plik .pdf)

 

Po jego wydrukowaniu, wypełnieniu i podpisaniu prosimy o przesłanie umowy (w dwóch egzemplarzach), do Zakładu Kolportażu Wydawnictwa SIGMA-NOT, ul. Ku Wiśle 7, 00-707 Warszawa.

 

Czasopisma innych wydawców można zaprenumerować w Zakładzie Kolportażu Wydawnictwa SIGMA-NOT w wariantach

· prenumerata roczna w wersji papierowej,

· prenumerata ulgowa – z rabatem wg cennika (przysługuje osobom fizycznym, należącym do stowarzyszeń naukowo-technicznych oraz studentom i uczniom szkół zawodowych.

· FORMULARZ ZAMÓWIENIA - CZASOPISMA INNYCH WYDAWCÓW

Wydawnictwo SIGMA-NOT proponuje Państwu usługi w zakresie publikacji reklam, ogłoszeń lub artykułów sponsorowanych na łamach wszystkich wydawanych przez siebie czasopism. Nie ograniczamy jednak naszych usług do jedynie papierowej formy. Oferujemy Państwu również możliwość emisji na naszym Portalu Informacji Technicznej www.sigma-not.pl oraz stronach redakcyjnych poszczególnych tytułów. Służymy pomocą edytorską przy tworzeniu materiałów promocyjnych.

Pozostajemy do Państwa dyspozycji i chętnie odpowiemy na wszystkie pytania.

KONTAKT:

Dział Reklamy i Marketingu
ul. Ratuszowa 11
00-950 Warszawa skr. poczt. 1004
tel./faks: 22 827 43 65 
e-mail: reklama@sigma-not.pl

Pliki do pobrania:

Druk zamówienia wraz z warunkami zamieszczania reklam.

Cennik ogłoszeń i reklam kolorowych oraz czarno-białych w czasopismach Wydawnictwa

Cennik e-reklam na stronach Portalu Informacji Technicznej

Warunki techniczne umieszczania e-reklamy na stronach Portalu Informacji Technicznej

Wydawnictwo SIGMA-NOT, należące do Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych - Naczelnej Organizacji Technicznej, to największy polski wydawca prasy fachowej o ukierunkowaniu technicznym. Jako zorganizowana oficyna działa od 1949 r., a najstarszy wydawany tytuł - „Przegląd Techniczny” - liczy sobie 150 lat.

W portfolio Wydawnictwa SIGMA-NOT znajdują się obecnie 32 unikalne tytuły prasy fachowej. Czasopisma te działają na wielu płaszczyznach i są skierowane do wszystkich zainteresowanych tematami naukowo-technicznymi zarówno zawodowo, jak i czysto hobbystycznie, poszerzając ich kulturę techniczną. Czyta je miesięcznie ponad 200 tys. osób, które mogą w nich odnaleźć interesujące ich artykuły o nowinkach technicznych, najświeższych osiągnięciach naukowych, popularnych problemach w danej dziedzinie, a także analizy rynku, komentarze do bieżących wydarzeń gospodarczych oraz relacje z imprez i konferencji naukowo-technicznych.

Ofertę Wydawnictwa poszerzają publikacje książkowe; obecnie w sprzedaży jest pozycja książkowa „22 zadania służby BHP – standardy działania” autorstwa Lesława Zielińskiego oraz "ADR, REACH, CLP Niebezpieczne Chemikalia Poradnik" Bolesława Hancyka.

Poza czasopismami i książkami, nieprzerwanie od 1952 r. SIGMA-NOT wydaje również „Terminarz Technika” – wygodny kalendarz, zawierający - poza kalendarium - podstawowe informacje techniczne, świetnie znany już trzem pokoleniom polskich inżynierów.

Wszystkie artykuły opublikowane w czasopismach SIGMA-NOT począwszy od 2004 roku dostępne są także w wersji elektronicznej na Portalu Informacji Technicznej www.sigma-not.pl, który przeglądają Państwo w tej chwili. Każdy artykuł można kupić poprzez sms, e-płatności, lub posługując się tradycyjnym przelewem, a także w ramach dostępu do „Wirtualnej Czytelni”. Prenumeratorzy czasopism w wersji PLUS mogą korzystać za pośrednictwem „Wirtualnej Czytelni” z bazy artykułów zaprenumerowanego tytułu bez ograniczeń.

Wydawnictwo SIGMA-NOT ma w swoich strukturach Drukarnię oraz Zakład Kolportażu, które świadczą także usługi klientom zewnętrznym.

Zapraszamy do lektury i współpracy!

Wydawnictwo Czasopism i Książek Technicznych SIGMA-NOT Sp. z o.o.
ul. Ratuszowa 11 tel.: 22 818 09 18, 22 818 98 32
00-950 Warszawa, skr. poczt. 1004 e-mail: sekretariat@sigma-not.pl

Kontakt w sprawie zakupów internetowych - tel. 601318457, sigmanot@gmail.com

NIP: 524-030-35-01
Numer KRS: 0000069968
REGON: 001408973
Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy XIII Wydział Gospodarczy
Numer konta bankowego: Bank PKO BP 86 1020 1042 0000 8102 0010 2582
Numer konta bankowego dla prenumeraty: Bank PKO BP 24 1020 1026 0000 1002 0250 0577